*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ١٤١٤٥٩ ٢١:٤٦ - 1391/04/09   آثار ماندگار شماره 341 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 341

مسارالشيعه از شیخ مفید(ره)


شيخ مفيد، محمد‌بن محمد‌بن نعمان (336 – 413ق) از علمای نامدار شيعه در جهان اسلام است. ایشان هم متكلم است و هم فقيه. ابن‌نديم در فن دوم از مقاله پنجم «الفهرست» كه در باره متكلمان شيعه بحث مى‌كند، از شیخ مفید به عنوان «ابن‌المعلم» ياد كرده و ایشان را ستايش مى‌نمايد.

شيخ مفيد، محمدبن محمدبن نعمان (336 – 413ق) از علمای نامدار شيعه در جهان اسلام است.

ایشان هم متكلم است و هم فقيه. ابننديم در فن دوم از مقاله پنجم «الفهرست» كه در باره متكلمان شيعه بحث مىكند، از شیخ مفید به عنوان «ابنالمعلم» ياد كرده و ایشان را ستايش مىنمايد.

ابويعلى جعفرى (داماد شیخ مفيد) مىگويد: «مفيد شبها مختصرى مىخوابيد و باقي شب را به نماز يا مطالعه يا تدريس يا تلاوت قرآن مجيد مىگذرانيد».

شاگرد شیخ مفید، شيخ طوسى هم درباره ایشان چنین میگوید: «محمدبن محمدبن نعمان، معروف به ابنالمعلم، از متكلمان اماميه است. در عصر خويش رياست و مرجعيت شيعه به او منتهى گرديد. در فقه و كلام بر هر كس ديگر مقدم بود. حافظه خوب و ذهنى دقيق داشت و در پاسخ به سؤالات، حاضر جواب بود. او بيش از 200 جلد كتاب كوچك و بزرگ دارد».

دانشمند اهل سنت، ابنحجر عسقلانى هم درباره او مىگويد: «او بسيار عابد و زاهد و اهل خشوع و تهجد بود و مداومت بر علم و دانش داشت. جماعت بسيارى از محضر او بهره بردند. او بر تمام شيعيان حق دارد. پدرش در «واسط» زندگى مى كرد و به آموزگارى مىپرداخت و در «عكبرى» كشته شد. گفته مىشود كه عضدالدوله به ملاقات او مىشتافت و هنگام مريضى به عيادت او مىرفت».

شیخ مفید آثار قلمی بسیاری همچونالمقنعه، امالی، مزار، اختصاص و ... دارد که مسارالشیعه یکی از آن بسیار است. در کنگره بزرگداشت شیخ مفید که در سال 1413ق / 1372ش برگزار شد، کتابها و رسالههای زیادی از شیخ مفید به چاپ رسید.

مسارالشیعه

برای ثبت «ایامالله» و «ایام معلومات» و وقایع مهم تاریخ اسلامی کتابهای بسیاری نگاشته شده است از جمله توضیحالمقاصد فی وقایعالأیام شیخ بهایی (د1030)، تقویمالمحسنین فیض کاشانی (د1091)، وقایعالأیام والسنین خاتونآبادی، وقایعالایام خیابانی (د1282) و مسارالشیعه شیخ مفید. 

كتاب «مسارالشيعة في مختصر تواريخالشريعة» نخستین کتاب مستقل در این موضوع است که مؤلف اعتقاد دارد اطلاع و آگاهی از آن روزهایی که در این کتاب ذکر شدهاند از زینت اهل ایمان است و عدم آگاهی از آنها بر اهل ایمان قبیح شمرده میشود.

شیخ مفید نوشتن این کتاب را در 16 ربیعالاول سال 389 به پایان رسانده و از معدود كتابهايى است كه نسخه اصل آن به خط مؤلف در دست است. 

«ثمره یاد کرد این روزها بر اهل ایمان، بهپا داشتن عبادات و رعایت حد و حدود دین در غم و شادی است که انسان بتواند با انجام عبادات و طاعات به خداوند نزدیکتر شود.»

کتاب بعد از مقدمهای در انگیزه نگارش، با ماه رمضان آغاز میشود، چرا که در قرآن بر دیگر ماهها مقدم شده و در این ماه عبادات بسیار برای تقرب به خدا سفارش شده و اینکه نزد آلرسول صلواتاللهعلیهم اولین ماه برای امت اسلامی (اولین ماه سال عبادت به تعبیر سیدبن طاوس) است. شيخ مفيد تأکید میکند که در اين كتاب بنا را بر اختصار گذارده و از تطویل مطالب اجتناب کرده است.

او ذیل عنوان هر ماه قمری ابتدا درباره آن ماه مینویسد و سپس به بيان هر يك از روزها و مناسبتهای آن ماه پرداخته و ذیل هر مناسبت اعمال واجب و مستحب آن را نقل میکند؛ مثلاً: روز نیمه آن (ماه رمضان) تولد آقایمان ابومحمد حسنبن علیبن ابیطالب علیهماالسلام است. در چنین روزی در سال 195 آقایمان ابوجعفر محمدبن علیبن موسی علیهماالسلام متولد شد. و این روز سرور مؤمنین است و در آن صدقه و کوشش برای امور خیر و کثرت شکر بر خداوند مستحب است... .

او چهارم ربیعالأول را وفات امام حسن عسکری و آغاز امامت حضرت حجت علیهماالسلام میداند.

با اینکه بنای شیخ مفید بر اختصار مطالب بوده، اما در بیان اعمال مستحب و واجب مناسبتها، هر از گاهی به نص روایات استناد میکند: و روي عن أئمةالهدىعلیه السلام أنهم قالوا من صاماليومالسابع عشر من شهر ربيعالأول و هو مولد سيدنا رسولالله(ص) كتبالله سبحانه له صيام سنه.

در آغاز ماه رجب مینویسد: روزهاش مستحب است: فقد روي عن أميرالمؤمنينعلیه السلام أنه كان يصومه و يقول شهر رجب شهري و شعبان شهر رسولالله(ص) و شهر رمضان شهرالله عز و جل.

نیز در برخی مناسبتها استناد خود را بیان میکند: در مناسبتهای اول رجب متذکر میشود که روز ولادت امام باقر علیهالسلام است و سپس میگوید: روى جابرالجعفي قال ولدالباقر ابوجعفر محمدبن عليعلیه السلام يومالجمعة غرة رجب سنة 57 سبع و خمسين منالهجرة.

گاهی قیودی را برای دریافت وعدههای ذکر شده در روایات ذکر میکند: و روي أن من صام من أوله ]رجب] سبعة أيام متتابعات غلقت عنه سبعة أبوابالنار... فإن صامالشهر كله أعتقاللهالكريم رقبته منالنار و قضى له حوائجالدنيا والآخرة و كتبه فيالصديقين والشهداء.

شیخ مفید ذیل این روایت میافزاید: این (دریافت این همه عطایا) زمانی است که انسان مؤمنی باشد که از گناهان مهلک اجتناب کند، همچنان که خدا فرمود: إنما يتقبلالله منالمتقين.

نیز در غسل روز اول شوال (روز عید فطر)، غسل را علامت تطهیر مؤمن از گناه و توجه به خدا برای درخواست حوایج بیان میکند.

گاهی به بیان فتوا و مسائل فقهی پرداخته است از جمله نماز عید فطر را در زمان غیبت انفرادی میداند. و یا در پرداخت زکات فطره: متمکنی که زکات فطرهاش را از طلوع خورشید تا پایان نماز عید از مالش اخراج نکرده باشد، واجبی را ضایع کرده و گناهی بر خود ذخیره کرده است. بعد از ذکر این نکته به اهمیت و ضرورت پرداخت و احکام فقهی زکات پرداخته است.

 عمرو عاص را یکی از فراعنه امت پیغمبر معرفی میکند.

در هجدهم ذیحجه به نقل ماجرای روز غدیر خم و امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام پرداخته و اشعار حسانبن ثابت را درباره این روز نقل کرده است.

ترجمههای مسارالشیعه

1. شادیهای شیعه، عبدالهادی مسعودی، زائر، 1388ش، قم؛

2. ترجمه امیر سبحانی، بنیاد علمی فرهنگی باران، قم. متن و ترجمه باهم چاپ شده است.

چاپهای مسارالشیعه

1. چاپ سنگی در سال 1315ق به همت میرزا باقر، در تهران؛

2. چاپ مطبعه محروسه در قاهره در سال 1896م به ضمیمه توضیحالمقاصد؛

3. کنگره شیخ مفید، تحقیق محمد مهدی نجف، 1413ق/ 1372ش، قم. این چاپ بر اساس نسخه اصل مؤلف كه تاريخ نگارش آن سال 389 هجرى است تصحيح و تحقيق شده است.

4. چاپ بنیاد علمی فرهنگی باران، تصحیح حسین حمزه و ترجمه امیر سبحانی، 1432ق، قم. نشرالکترونیکی آن توسط کتابخانه آنلاین تاریخ اسلام انجام شده است.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج