*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ١٣٩٦٦٩ ٠٩:٥١ - 1391/03/13   آثار ماندگار شماره 339 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 339

کفایة‌الأثر از ابن‌خزاز قمی


ابوالقاسم علی‌بن محمد‌بن علی خزاز قمی رازی از فقها، متکلمین و محدثین قرن چهار هجری است. او از بسیاری از بزرگان شیعه آن عصر نقل روایت کرده است از جمله: شیخ صدوق (د381ق)، ابوعبدالله احمد‌بن محمد جوهری (د401)، محمد‌بن وهبان بصری هنائی، محمد‌بن جعفر معروف به ابن‌نجار ...

کفایةالأثر از ابنخزاز قمی

(از علمای قرن چهارم)

 

ابوالقاسم علیبن محمدبن علی خزاز قمی رازی از فقها، متکلمین و محدثین قرن چهار هجری است.

او از بسیاری از بزرگان شیعه آن عصر نقل روایت کرده است از جمله: شیخ صدوق (د381ق)، ابوعبدالله احمدبن محمد جوهری (د401)، محمدبن وهبان بصری هنائی، محمدبن جعفر معروف به ابننجار (د402)، محمدبن عبداللهبن حمزه، ابوعلی احمدبن اسماعیل سلیمانی، ابوعبدالله حسینبن محمدبن سعید خزاعی، محمدبن عبدالله من مطلب شیبانی (د385) و... .

از شاگردان و راویان از وی، دو نفر را نام بردهاند: سیدابوالبرکات علیبن حسین حسینی جوری و شیخ محمدبن ابوالحسنبن عبدالصمد قمی.

از آثار قلمی او، الإیضاح، الأحکامالشرعیة علیمذهبالإمامیه، الأمالی و کفایةالأثر را نام بردهاند.

کفایةالأثر

قرن چهارم، ظهور و اوج افکار معتزلی است؛ در این قرن افرادی چون ابوهاشم جبائی (د321)، ابوالقاسم کعبی (د317)، قاضی عبدالجبار معتزلی (د415) و دیگران از گروه معتزله در مناظره و جدل جولان داده و علیه امامت سخنانی میپراکندند. از جمله اینکه نصی بر امامت ائمه نداریم، امام میتواند گناهکار باشد، زمانه میتواند بدون امام باشد و...!

در چنین عصری علمایی چون سیدمرتضی (د432) با کتاب الشافی فیالإمامة در رد کتاب قاضی عبدالجبار، ابنبابویه (د329) با کتابالإمامة والتبصرة منالحیرة، شیخ صدوق (د381) با کتاب إثباتالنص علیالأئمه، طبری با کتابهای المسترشد و دلائلالإمامه، ابنابیعیاش (د401) با المتقضبالأثر، ابوالفتح کراجکی (د449) با کتاب الاستنصار و ابنخزاز قمی با کتاب کفایةالأثر فیالنص علیالأئمة الإثنیعشر، به شبهات معتزلیان و دیگر گروهها پاسخ گفتند.

کتاب ابنخزاز قمی با عناوین «کفایةالأثر فیالنص علیالأئمة الإثنیعشر»، «الکفایة فیالنص»، «الکفایة فیالنصوص» و «کفایةالأثر فی النصوص علیالأئمة الإثنیعشر» در کتب پیشینیان ذکر شده است. علامه مجلسی درباره این کتاب گفته است: کتابی است که در امامت مثل آن نوشته نشده است.

ابنخزاز در کتابش دو مطلب را تأکید کرده است: اول اینکه بر امامت ائمه نصی از رسول خدا و امامان پیشین بر امامان بعدی وارد شده است؛ دیگر اینکه این نصوص از زبان بزرگان دین دهان به دهان نقل شده است.

در همین راستا افزون بر ائمه علیهمالسلام، از 24 تن از بزرگان و صحابه آن نصوص را نقل میکند.

ابن خزاز در مقدمهاش بیان میکند که کتابش را برای دو گروه نوشته است: ضعفای شیعه که از لحاظ علمی متوسطاند و در امور امامت متحیر و عاجزند و با هر شبههای به شک میافتند؛ و دیگر پاسخی به گروههای معتزله که با درآمیختن خلاف و درست این افراد را در شکشان یاری میکنند و تا آنجایی پیش میروند که وجود نصوص بر امامت ائمه را منکر میشوند به طوریکه برخی گمان میکنند که از صحابه در اینباره هیچ حدیثی نقل نشده است.

از همین رو ابتدا روایات صحابه را ذکر کرده و آنگاه روایات ائمه علیهمالسلام را که موافق روایات صحابه بوده، نقل کرده است، تا هر آنکه انصاف دارد بداند آن حق است و مصداق آیۀ «فما اختلفوا إلاّ من بعد ما جاءهم العلم بغياً بينهم» نشود.

بنابر آنچه مصححین کفایةالأثر (آقایان محمدکاظم موسوی و عقیل ربیعی) شماره زدهاند، 189 حدیث در این کتاب نقل شده است.

کتاب با روایات عبداللهبنعباس (5روایت) از رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم آغاز میشود که در سه روایت به نام هر یک از امامان تصریح و در دو روایت به امامت امیرالمؤمنین و حسنین علیهمالسلام و نهتن از فرزندان امام حسین علیهالسلام اشاره و بر اینکه حضرت مهدی علیهالسلام از فرزندان امام حسین علیهالسلام است تأکید میشود. سپس از عبداللهبن مسعود، ابوسعید خدری، ابوذر غفاری، سلمان فارسی، جابربن سمره، جابربن عبدالله انصاری، انسبن مالک، ابوهریره، زیدبن ثابت، زیدبن ارقم، ابیأمامه، واثلةبن اسقع، ابوایوب انصاری، عماربن یاسر، حذیفةبن اسیّد، عمران حصین، سعدبن مالک، حذیفةبن یمان، امسلمه، عایشه و خلفای دوم و سوم که همه از زبان رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم روایاتی را نقل کردهاند که بر امامت ائمه علیهمالسلام نص صریح دارند.

ابنخزاز برای اختصار و پرهیز از تکرار، طرق مختلف روایت را نقل نکرده و در پایان بعضی بخشهای کتاب، اسناد طرق دیگر را ذکر کرده است از جمله: «او ابنعباس است که از او روایت کرده است: سعیدبن جبیر، مجاهد، طاوس یمانی، اصبغبن نباته، و عطاء. و اگر قصدم نبود که این روایات را به اختصار نقل کنم و از تکرار بپرهیزم، هر آینه همه این روایات را نقل میکردم. اما بر منصف متدبر همین مقدار کافی است».

و دیگر «او عبداللهبن مسعود است، از او روایت کرده است: سائب، مسروق، قیسبن عبد، و حنشبن معتمر».

ابنخزاز افزون بر گروه معتزله، از گروه «براهمه» نام برده و در یک مورد استدلال آنان را پاسخ گفته است.

در این کتاب اشعاری از ابنعباس، دعبل خزاعی، عربی ناشناس، امیرالمؤمنین علیهالسلام، امام محمد باقر علیهالسلام، کمیت، زبیر، امام حسن عسکری علیهالسلام، و مردی از بنیسلیم نقل شده است.

در پایان کتاب که روایت امام حسن عسکری علیهالسلام را بر امامت حضرت حجت عجلاللهتعالیفرجهالشریف نقل میکند، میگوید: این روایتهایی است که روات ما از معصومین علیهمالسلام نقل کردهاند و موافق اخبار صحابه بوده است... در بین این روات جماعتی از خاندان رسولخدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم هستند که نیکان روزگار و معصومین به دور از هر گونه لغزش و خطا بودند و خدا در موارد بسیاری آنان را ستوده است. سپس تأکید میکند که در این کتاب قصدش بیان حجت به نحو اختصار بوده است.

چاپهای کفایةالأثر

1. چاپ سنگی به  كتابت قربانعلی كربلايی طالقانی در سال 1305ق؛

2. تحقیق سیدعبداللطیف کوهکمری، در سال 1401ق/ 1359ش؛

3. چاپ مرکز نورالأنوار، تحقیق محمدکاظم موسوی و عقیل ربیعی، 1430ق، قم. محققین مقاله یکی از صاحبان نسخه در آیاتی از قرآن که دلالت بر امامت ائمه دارد را جداگانه در اول کتاب نقل کردهاند.

شایان ذکر است که به تازگی نسخه بسیار قدیمی از کفایةالأثر پیدا شده و آقای موسوی بروجردی در کتابخانه علامه مجلسی قصد دارند آن را بهصورت عکسی (فاکسیمیله) چاپ کنند.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج