*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ١٣٤٦٢٩ ١١:٥٤ - 1391/01/31   آثار ماندگار شماره 336 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 336

امل‌الآمل


شیخ حرّ عاملی درباره تألیف کتاب می‌گوید: در سال 1073 که در مشهد بودم در رؤیا مردی ظاهر‌الصلاح را دیدم که به من گفت: چرا درباره علمای جبل عامل کتابی نمی‌نویسی؟! گفتم: همه آن‌ها را نمی‌شناسم و از تألیفات و احوالشان نمی‌دانم. گفت: می‌توانی با تتبع و تحقیق به احوال آنان دسترسی پیدا کنی. بیدار که شدم از این رؤیا تعجب کردم...

شیخ محمدبن حسنبن علیبن حسین حرّ عاملی مشغری، یکی از علمای مشهور شیعه در دوره صفویه و یکی از محمدین ثلاثه متأخر است که جامع حدیثی نگاشته است.

بیشاز پنجاه اثر در موضوعات حدیث، اخلاق، فقه، تراجم و رجال و... نگاشته است که یکی از مشهورترین آنها وسائلالشیعه (تفصیل وسائلالشیعه إلی تحصیل مسائلالشریعه) است.

أملالآمل

شیخ حرّ عاملی درباره تألیف کتاب میگوید: در سال 1073 که در مشهد بودم در رؤیا مردی ظاهرالصلاح را دیدم که به من گفت: چرا درباره علمای جبل عامل کتابی نمینویسی؟! گفتم: همه آنها را نمیشناسم و از تألیفات و احوالشان نمیدانم. گفت: میتوانی با تتبع و تحقیق به احوال آنان دسترسی پیدا کنی. بیدار که شدم از این رؤیا تعجب کردم... به این رؤیا اعتنایی نکردم، چراکه نه حجت شرعی بود و نه مرجح فعلی که من آن را انجام دهم. 24 سال از آن گذشت، و من اهتمامی به رؤیا نداشتم و مشغلههای دیگری داشتم، اما سرانجام به دلایلی چند، این کتاب را تألیف کردم. سپس در برشماری دلایل خود به این موارد اشاره میکند: وقتی درباره برخی از علمای جبل عامل مطلبی میخواستم همه را یکجا در کتب علما نمییافتم... .

دیگر اینکه نگارش این کتاب، ادای حق وطن بود؛ علمای جبل عامل در گسترش تشیع پیشقدم بودند... و اینکه بسیاری از علمای بزرگ ما از آن دیار بودند و افزون بر آن، آنجا مدفن بسیاری از صلحا و انبیا و اوصیا بود. نویسنده میگوید که در تألیف آن رنج بسیار بردم و در تحقیق و ترتیب آن کوشش فراوان کردم تا استفاده از آن آسان گردد. آن را «أملالآمل فی علماء جبل عامل» نامیدم؛ اگر خواستی آن را «تذکرةالمتبحرین فيالعلماءالمتأخرین» بنام.

کتاب با یک مقدمه نسبتاً طولانی آغاز شده، در دو بخش فراهم آمده و با یک خاتمه مفصل پایان یافته است:

مقدمه دارای دوازده فایده است: جایگاه روات و محدثین، جواز خوض در احوال رجال، چگونگی شناخت عدالت راوی، عدم برشماری عیوب گذشتگان اگرچه خود فضلی بر آنان داشته باشی، تفضیل متقدمین بر متأخرین و بالعکس با توجه به روایت رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم که در آخرالزمان قومی خواهند آمد...، علت پرداختن به علمای بعد از شیخ طوسی، علت مقدم داشتن علمای جبل عامل بر دیگران، فراوانی تتبع در احوال علمای متأخر، وجوب عمل به روایات ثقات و احادیث کتب امامیه مورد اعتماد، مصادری که مؤلف از آنها نقل کرده است، شعر و فصاحت امتیازی برای علماست و اینکه نویسنده از بسیاری از معاصرین خویش نقل کرده و آنان نیز از او نقل کردهاند.

بخش اول کتاب (أملالآمل فی علماء جبل عامل) درباره علمای جبل عامل است. در این بخش 214 نفر از علمایی که موطنشان جبل عامل بوده و یا علمایی که مدتی در آنجا اقامت داشتهاند و نیز آنانی را که منتسب بدان مکان بودهاند ذکر کرده است.

تولد، وفات، نمونهای از اشعار، و برشماری نوشتههای علما، شیوهای است که شیخ حرّ در این بخش پیموده است. ترتیب بخش اول به حروف الفباست و پایانبخش کتاب، الکنی است که 14 نفر را که کنیه مشهورند بر شمرده است. شیخ حرّ عاملی در بخش دوم کتاب (تذکرةالمتبحرین فيالعلماء المتأخرین) به یاد کرد علمای متأخر از شیخ طوسی تا عصر خویش، پرداخته و 1124 نفر از علما را در این بخش برشمرده است. الکنی و کسانیکه اسمشان به ابن آغاز میشود، پایانبخش قسم دوم کتاب است. در این بخش بر خلاف بخش اول، نویسنده در شرح حال علما به تفصیل وارد نشده است.

خاتمه کتاب دارای دوازده فایده است:

برشماری کتبی که نویسندگانشان ناشناخته است و ابنشهرآشوب در معالمالعلماء نام برده، سپس خود نیز از بعضی کتبی که مؤلفشان ناشناخته است نام میبرد؛ ذکر این نکته که علمایی را از کتاب معالمالعلما ذکر کرده که فقط در این کتاب نامشان است و در دیگر کتب مذکور نیستند تا بداند که متقدم بر شیخ بودند یا متأخر از شیخ؛ از معالمالعماء اشخاصی را نقل کرده که ابنشهرآشوب متعرض مدح و ذم آنان نشده است؛ علت عدم ذکر علمای سنی که کتابهایشان موافق عقاید شیعه یا در فضایل ائمه است و ابنشهرآشوب و دیگران آنان را نام بردهاند؛ برشماری علمایی که به لقب مشهورند اقتدا به ابنشهرآشوب بوده است؛ مهمترین طرق روایت حدیث؛ طریق نویسنده در اجازه و روایت؛ علت نقل از بعضی از کتابهای اهلسنت مثل تاریخ ابنخلکان و یتیمةالدهر ثعالبی؛ نقل رؤیای خویش از تشویق به تألیف أملالآمل در سال 1073؛ اینکه أملالآمل میتواند تتمیمی باشد بر کتاب رجال میرزا محمدبن علی استرآبادی؛ اصیلبودن مذهب شیعه امامی (پاسخ به آنانکه مذهب شیعه را ساختگی میدانند)؛

سرانجام اینکه مؤلف با اشاره به تتبعات و زحماتش باز از کاملبودن کارش مطمئن نیست و از خوانندگان میخواهد که در نقایص کتاب عذر او را بپذیرند که او فقط کمی از بسیار را توانسته ارائه دهد.

حواشی و تعلیقات أملالآمل

املالآمل شروح و حواشی بسیار دارد که مشهورترین آنها تکملة أملالآمل علامه سیدحسن صدر (د1354ق) است. پرداختن به تعلیقات و حواشی املالآمل مجالی دیگر میطلبد.

شایان ذکر است که مؤسسه کتابشناسی شیعه طرحی با عنوان «أملالآمل و  ملحقاته» را اجرا میکند که این طرح شامل أملالآمل و همه ملحقات و تتمهها، حواشی و مستدرکهای آن میشود. تا همه در یکجا به صورت موسوعهای چاپ شوند.

چاپهای أملالآمل

نخستینبار این کتاب در سال 1302ق به ضمیمه منتهیالمقال ابوعلی، سپس در سال 1304ق به ضمیمه منهجالمقال میرزا محمد چاپ شد.

تنها چاپ مصحح این کتاب از سوی مکتبه اندلس بغداد در سال 1385ق به تحقیق سیداحمد حسینی در دو جلد منتشر شده، این چاپ بارها از سوی ناشران مختلف افست شده است.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی

 


خروج