*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ١٣٣٠٨٣ ١٣:٤٤ - 1390/12/21   نهج‌الایمانآثار ماندگار شماره 334 ارسال به دوست نسخه چاپي


نهج‌الایمانآثار ماندگار شماره 334

نهج‌الایمان


زین‌الدین علی‌بن یوسف‌بن جبیر – و در برخی از کتاب‌ها ابن‌جبر و ابن‌حبر – از علمای قرن هفتم هجری است. ابن‌جبیر و جد مادری او ابوعبد‌الله حسین‌بن جبیر از علمای مشهوری هستند که هر دو کتابی معتبر در مناقب ائمه علیهم‌السلام دارند. اطلاع چندانی از زندگی او نداریم، جز این‌که در برخی از کتاب‌ها از جمله صراط مستقیم، او را با جدش یکی پنداشته‌اند.

نهج‌الایمان

از ابنجبیر (قرن هفتم)

 

زینالدین علیبن یوسفبن جبیر – و در برخی از کتابها ابنجبر و ابنحبر – از علمای قرن هفتم هجری است. ابنجبیر و جد مادری او ابوعبدالله حسینبن جبیر از علمای مشهوری هستند که هر دو کتابی معتبر در مناقب ائمه علیهمالسلام دارند. اطلاع چندانی از زندگی او نداریم، جز اینکه در برخی از کتابها از جمله صراط مستقیم، او را با جدش یکی پنداشتهاند. و حال آنکه زینالدین در چند جای از نهجالإیمان، از جدش نام میبرد و از کتاب نخبالمناقب والاعتبار فی بطلانالاختیار او بارها نقل میکند. دیگر اینکه او انصارینسب است و نسبش به صحابه بزرگوار جابربن عبدالله انصاری میرسد.

کتب مناقب

یکی از مشهورترین کتابهای مناقب، مناقب آل أبیطالب از ابنشهرآشوب است. ویژگی مناقب ابنشهرآشوب، نقل فراوان از کتب قدماست. ابنشهرآشوب در این کتاب به اثبات امامت ائمه علیهمالسلام و تقدم ایشان بر دیگران و احتجاج بر مخالفین اهلبیت علیهمالسلام پرداخته است. مدتی بعد از او، ابوعبدالله حسینبن جبیر – که با یک واسطه از ابنشهرآشوب نقل میکند – اقدام به گزیده مناقب ابنشهر آشوب کرد و کتابش را نخبالمناقب لآل أبیطالب نامید.

او کتاب دیگری دارد با عنوانالاعتبار فی بطلانالاختیار که در آن اختیار امت را در تعیین امام رد کرده است. سالها بعد، نوه دختری او یعنی شیخ زینالدین علی، دست به تألیف کتابی بزرگ در مناقب زد، اما ناملایمات روزگار او را مجبور ساخت تا آرزوی بزرگ خویش را در حد کتاب نهجالإیمان تقلیل دهد.

بعدها بیاضی در صراط مستقیم از این کتاب بسیار نقل کرد، چرا که آن از هزار کتاب مناقب جمع آمده بود و بیاضی اعتقاد داشت که نقل از نهجالایمان در واقع نقل از هزار کتاب مناقب است... .

نهجالإیمان

این کتاب، در 48 فصل تنظیم شده است؛ مؤلف در آغاز میگوید که کتابی بزرگ در امامت را تدارک دیده بوده اما مشکلات زندگی مانع از تألیف آن شده و به این مقدار بسنده کرده که،

آب دریا را گر نتوان کشید

هم بهقدر تشنگی باید چشید

با اینهمه، مناقب نقل شده در این کتاب را کم از بسیار و قطرهای از دریای مناقب امیرالمؤمنین علیهالسلام معرفی کرده است.

سپس بیان کرده که مناقب آنحضرت را صحیح و واضح، مشهورتر از خورشید و آشکارتر از صبح بیان کرده و در این مسیر به آیات قرآن، روایات رسولخدا صلیالله‌‌علیهوآلهوسلم و ائمه علیهمالسلام که از شیعه و سنی (مذاهب چهارگانه) نقل شده، استناد کرده است. او تأکید میکند که استناد من به روایات مذاهب چهارگانه، به این علت است که هرگونه شک و شبهه زایل شود؛ آنگاه بیان میکند که این روایات را از کتب مختلف جمع کرده که چهبسا تعداد کتب به هزار یا نزدیک به هزار میرسد. با اینهمه، از کمی بضاعتش در نقل مناقب شکوه میکند.

ابنجبیر پساز مقدمهای در وجوب امامت و بیان حقیقت آن، وجوب نصب امام از طرف خدا، شیوه حکما در اثبات لزوم امامت، برخی از ادله وجوب امامت، عصمت امام، دلیل افضلیت امام و ذکر برخی از معجزات امیرالمؤمنین علیهالسلام، به بیان عناوین فصول کتاب پرداخته است. این فصول 48 گانه، با شرحی درباره آیه تطهیر آغاز و با فصلی تحت عنوان «مناقب امیرالمؤمنین علیهالسلام از کثرت، به شماره درنمیآیند»، پایان پذیرفته است.

در این کتاب، تفسیر آیاتی همچون آیه خاتم، «إنّي جاعلک للناس إماماً»، «إنما أنت منذر و لکل قوم هاد»، «یا أیهاالذین آمنوا اتقواالله و کونوا معالصادقین»، آیه «أولواالأرحام»، «أولئک هم خیرالبریّة»، «أفمن کان علی بیّنة من ربّه» و «من عنده أمّالکتاب» آمده و به آنها استناد شده است. حدیث میثاق، حدیث غدیر، مباهله، علت تسمیه امام علی علیهالسلام به امیرالمؤمنین، حدیث خاصفالنعل، «أنت من وأنا منک»،  و... برخی دیگر از عناوین کتاب هستند.

شایان ذکر است که فصل 46، دارای چهل حدیث در دلائل امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام است و 22 صفحه از کتاب را به خود اختصاص داده و شایستگی چاپ مستقل دارد.

منابع نهجالإیمان

ابنجبیر در  این کتاب، از کتبی همچون حلیةالأولیا، نخبالمناقب (اثر جدش)، تفسیر ثعلبی، ارشاد مفید،  محاضرات راغب، تفسیر ابوبکر شیرازی (نزولالقرآن فی شأن امیرالمؤمنین علیهالسلام)، تاریخ بلاذری، تاریخ خطیب بغدادی، الولایة والمناقب طبرانی، فصیحالخطب، خصائص نطنزی، کتاب ابونصر قسری، فردوس دیلمی، جمع بینالصحیحین حمیدی، صحیح مسلم، مسند احمد، سنن و صحیح ترمذی، العقدالفرید ابنعبد ربه، الأوراق صولی، شواهدالتنزیل، کتاب ابوعبدالله محمدبن سراج، تاریخ طبری، مناقب خطیب خوارزمی، دلالات بطائنی، کافی کلینی، امالی طوسی و... نقل کرده که برخی از این کتب از بین رفتهاند.  او ضمن نقل آیات و روایات، به اشعار شعرا نیز اشاره داشته و اشعاری از حمیری، کمیت، دعبل، سید مرتضی علمالهدی، زفربن یزیدبن حذیفه اسدی، عبدالرحمنبن حنبل، عونی، عبدی، ابوفضل تمیمی، ابنحماد، مشتاق، ابنمکی و... در کتاب خود آورده است. 

چاب نهجالإیمان

نهجالأیمان تنها یکبار به تصحیح استاد سیداحمد حسینی، در سال 1418ق در مجتمع امام هادی علیهالسلام مشهد چاپ شده است.

گفتنی است که استاد سیداحمد حسینی، مؤلف را ابنجبر ضبط کرده - بنابر آنچه که در نسخه خطی نهجالإیمان بوده است- اما با توجه به نظر شیخآقا بزرگ تهرانی، ما او را «ابنجبیر» معرفی کردیم.

منبع:الذریعه، جلد 24، شیخ آقابزرگ تهرانی قدسسره

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی


خروج