*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ١١٩٦٨٣ ٠٩:٢١ - 1390/07/13   آثار ماندگار شماره 321 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگار شماره 321

اختيار المصباح الكبير اثر ابن باقى (از علماى قرن هفتم)


سيد مجدالدين على‌بن حسين بن حسان بن باقى قرشى حلى، مشهور به «ابن باقى» و «سيد» يكى از علماى قرن هفتم است.

از زندگى او چيزى نمى‌دانيم و اساتيدش را نمى‌شناسيم، جز اين‌كه در مجمع‌الآداب ابن فُوطى (م 723ق.) و فوائد طريفه مولى عبداللّه اصفهانى (قرن دوازدهم) و برخى كتب ديگر، به زندگى او اشارتى شده است.

از او دو كتاب مى‌شناسيم كه هر دو گزيده‌اى از كتب پيشينان است؛ يكى «اختيار المصباح الكبير» و ديگرى مجموعه‌اى در آداب و حكم و مواعظ. كتاب اخير در سال 753قمرى نوشته شده و نسخه استنساخ‌شده از خط مؤلف، در كتابخانه سليمانيه استانبول است.

اختيار‌المصباح‌الكبير

اختيار‌المصباح، گزيده‌اى از كتاب مصباح‌المتهجد شيخ طوسى (م 460ق.) است. مصباح‌المتهجد به خاطر جامع بودن در ادعيه و زيارات مورد توجه بوده است. يكى از ويژگى‌هاى مصباح‌المتهجد، نقل ادعيه و عبادات در كنار مطالب فقهى است، كه حجم كتاب را افزون كرده است؛ از همين رو، برخى از علما اقدام به تلخيص اين كتاب كرده‌اند.

از مهم‌ترين خلاصه‌هاى آن مى‌توان مختصر‌المصباح از خود مؤلف آن، قبس‌الاصباح از شيخ نظام‌الدين صهرشتى از شاگردان شيخ طوسى، منهاج‌الصلاح از علامه حلى، مختصر‌المصباح سيد عبد‌اللّه شبر (م 1242ق.) و اختيار‌المصباح ابن باقى را برشمرد.

تلخيص كتاب در گذشته به مفهومى كه امروزه به كار مى‌رود، نبوده است؛ نويسنده يا مطالب تكرارى را حذف مى‌كرد، يا آن‌چه را نياز داشت، برمى‌گزيد، يا صحيح‌السند را انتخاب مى‌كرد و بقيه را رها مى‌كرد، يا ضمن انتخاب برخى مطالب، نوشته‌هاى خود را بر آن مى‌افزود و... . از همين رو گاهى مى‌بينيم تلخيص كتابى از خود كتاب مفصل‌تر شده است.

اختيار‌المصباح نيز به همين شيوه تلخيص شده است و ابن‌باقى بخشى از مصباح‌المتهجد را نقل نكرده، اما مطالب بسيارى بر مطالب شيخ‌طوسى رحمة‌اللّه‌عليه افزوده است.

اختيار‌المصباح نزد علما معتبر بوده و از آن نقل كرده‌اند. سيد‌بن طاووس يكى از علمايى است كه از اين كتاب بسيار نقل كرده است.

شيوه ابن‌باقى در تلخيص مصباح

نگاهى به مقدمه سيد بن باقى و اختيار‌المصباح، شيوه او را در تلخيص مصباح چنين مى‌نماياند:

1. انتخاب ادعيه؛ برخى از دعاهاى مصباح را كه متعارف بين علما بوده، نقل كرده است.

2. زيارات و مسائل فقهى را نقل نكرده است، چرا‌كه اين مطالب و مسائل فقهى هم‌چون حصر عبادات، كيفيت طهارت، غسل‌هاى مستحب، امر به معروف و نهى از منكر و... در كتب فقه بيان شده است.

3. جابه‌جايى مطالب و فصول مصباح؛ ابن‌باقى نشان داده كه مقيد به ترتيب كتاب مصباح‌المتهجد نبوده و برخى از فصول كتاب را جابه‌جا كرده و مطالبى را از فصلى به فصل ديگر انتقال داده است.

4. اضافات سيد در اختيار‌المصباح؛ سيدبن‌باقى مطالب مهمى را نيز به كتابش افزوده است، منتهى گاهى با كلمه «زياده» يا «زياده من غير‌المصباح» به آن اشاره كرده و يا بدون تذكر به اضافات، منبع خود را ذكر كرده است. اين مطالب بسيار است و از آن‌همه مى‌توان موارد زير را برشمرد:

- دعاى صباح اميرالمؤمنين عليه‌السلام؛ هم‌چنان‌كه علامه مجلسى رحمة‌اللّه‌عليه گفته: «اين دعا در هيچ يك از كتب معتبر، جز اختيار‌المصباح نقل نشده است.»

- دعاى شب‌هاى رمضان به نقل از كتاب الصفوانى؛

- دعاى روزهاى رمضان كه سيدبن طاووس در اقبال از اين كتاب نقل كرده است؛

- دعاى عرفه از صحيفه سجاديه؛

- نماز سلمان و برخى از ادعيه شب‌هاى رمضان از ثواب‌الاعمال شيخ صدوق رحمة‌اللّه‌عليه؛

- نقل برخى از ادعيه شب‌هاى رمضان از بلغه ‌المقيم صفوانى؛

- دعايى در سجده شكر از امير‌المؤمنين عليه‌السلام؛

- دعاى الياس نبى عليه‌السلام؛

- استغفار امير‌المؤمنين عليه‌السلام در قنوت و...‌.

ترجمه اختيار‌المصباح

اين كتاب را سيد مير محمدحسين‌بن سيد عبدالحسين حسينى خاتون‌آبادى، به امر شاه سلطان حسين صفوى ترجمه كرده است.

چاپ اختيار‌المصباح

اين كتاب را براى اولين بار مكتبه علامه مجلسى در قم، با تحقيق مهدى دليرى ‌گلپايگانى در سال 1432قمرى (1390ش.) در دو جلد چاپ كرده است. در تحقيق اين كتاب از چهار نسخه خطى بهره برده‌اند كه يكى از آن‌ها به خط مؤلف بوده است.

افزودن عناوين مناسب در داخل كروشه، توضيح لغات مشكل در پاورقى، درج فهارس فنى (فهرست آيات، احاديث، اشخاص، طوايف و قبائل، اماكن، وقايع و ايام و ...) و تطبيق با مصباح‌المتهجد و مشخص‌نمودن اضافات اختيار‌المصباح، از جمله امورى است كه محقق در اين كتاب انجام داده است.

منبع: مقدمه مصحح اختيار‌المصباح‌الكبير، از مهدى دليرى ‌گلپايگانى.

تهيه و تنظيم: عباس‌على‌ مردى


خروج