*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٦٨٦٧ ١٠:٠٥ - 1390/04/02   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 314 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 314

الرسالة‌السعدیة از علامه حلى (د 726ق)


ابومنصور جمال‌الدین حسن بن سدید‌الدین یوسف بن مطهر حلى اسدى مشهور به علامه حلى، از مشهورترین دانشمندان شیعه در رشته‌هاى مختلف علوم اسلامى است.

یکى از کتاب‌هاى او در معرفى مذهب شیعه، الرسالة‌السعدیة (یا السعدیّة) است که شامل مجموعه‌اى از مباحث علم اصول، کلام، فقه و مباحث اخلاقى به صورت مختصر است. این کتاب ـ همان‌طور که در خطبه کتاب آمده - به درخواست سعد‌الدین محمد‌بن على ساوجى (شهید در سال 711ق) وزیر سلطان محمد خدابنده تألیف شده است. علامه حلى در کتاب «الخلاصة» در مورد آن مى‌نویسد: و هى رسالة مختصرة فى أصول‌الدین و فروعه.

با توجه به شرایط زمان مؤلف و رواج نظر علماى مذاهب عامّه (احتمالاً بعد از سال 672 و قبل از سال 711ق، سال شهادت محمد ساوجى وزیر)، این کتاب به سبک فقه فتوایى مقارنه‌اى تألیف شده، که وجود عبارت «اختلف المسلمون» در ابتداى مسائل متعدد و استدلال زیاد به اجماع امامیّه، نشان از نگارش کتاب به این سبک را دارد. مؤلف در خطبه کتاب مى‌نویسد: فقد أوضحت فى هذه «الرسالة السعدیّة»، ما یجب على کل حال، اعتماده فى الاصول و الفروع على الإجمال، و لا یحل لاحد ترکه، و لا مخالفته فى کل حال.

در ابتداى کتاب، مباحث علم اصول و سپس مباحث کلامى و اعتقادى و پس از آن قسمت عبادات شامل کتاب‌هاى طهارت، صلاة و صوم و در آخر مباحث اخلاقى مطرح شده است.

مطالب کتاب با عناوین فصل، مسئله و بحث تقسیم شده است و گاهى در ابتدا فصل و سپس حقل - به معنى قسمت کوچک - و در بعضى موارد نیز فصل و سپس مقصد و پس از آن حقل ذکر شده است که حقل‌هاى شش‌گانه فصل دوم درباره عدل، صدقه، زکات، امام عادل، قضاى حوایج و یارى رساندن به مظلوم است.

مباحث اصول فقه در پنج مقدمه تدوین شده است: غرض از تألیف این رساله؛ تحریم تقلید؛ وجوب تبعیت از معلوم؛ اجماع محقق؛ حکم مسائل اختلافى امت.

پس از بیان این مباحث اصولى مى‌نویسد: إذا تمهدت هذه القواعد فلنشرع فى المطلوب و هو یشتمل على فصول.

منظور از فصول، سه فصل است که یکى در ابتدا و دو فصل با عنوان خاتمه در کتاب مطرح شده است.

فصل اول شامل 12 مسأله است که 9 مسأله آن در مورد اعتقادات و علم کلام و 3 مسأله آن مربوط به مباحث فقهى است.

در مسایل فقهى دو کتاب طهارت و صلاة به صورت بسیار مختصر بیان شده و در مورد صوم نیز فقط دو مسأله بیان شده است.

پس از اتمام این 12 مسأله که مجموعاً در یک فصل بیان شده آمده است: «و إذا تحققت هذه المطالب فلنختم هذه الرسالة بذکر الفصلین». این دو فصل مباحث اخلاقى را در برداشته که در فصل اوّل ـ که شامل 11 حقل است - کارهایى که به آنها ترغیب شده (اکثار تسبیح، رفت و آمد به مساجد، مواظبت بر واجبات، اذان و اقامه، سجده‌هاى طولانى، نماز جماعت، نماز شب، تعقیبات و...) و در فصل دوم کارهایى که از آنها نهى شده‌اند (در 6 حقل شامل کبر، کار براى غیر خدا، آزار مؤمن، قطع رحم، شرب و ظلم) مطرح شده است.

این دو فصل در فهرست کتاب با عنوان اخلاقیات مطرح شده‌اند که مجموعه‌اى از آیات اخلاقى قرآن کریم و احادیث اهل‌بیت علیهم‌السلام در مباحث اخلاقى مى‌باشد.

فصل اول اخلاقیات شامل دو مقصد است که مقصد اوّل شامل 11 حقل و مقصد دوم شامل 6 حقل است.

فصل دوم نیز شامل 6 حقل است که در مورد آنچه مربوط به عدالت و اصطناع معروف است بحث مى‌کند.

در قسمت طهارت مباحث نیت، وضو با نبیذ، مسح پاها، مسح پا با رطوبت دست‌ها، مسح بر روى خف، ترتیب، کیفیت غسل و مسح، ترتیب در غسل جنابت و نجاسات مطرح شده است.

در کتاب صلاة، مباحث تکبیر، قرائت، وجوب قرائت عربى، تحریم گفتن آمین، طمأنینه در نماز، ذکر، وجوب قرار دادن پیشانى بر زمین، آن‌چه سجده بر آن‌ها واجب است، وجوب قرار دادن هفت موضع در سجده، تشهد، مکان و آب و لباس‌هاى غصبى، صلاة ضحى، نماز در پشت سر فاسق، نماز شکسته، وقت نماز.

در بحث صوم فقط در مورد وقت افطار و نیت به صورت بسیار مختصر مطرح شده است.

از مهم‌ترین ویژگى قسمت فقه کتاب، سبک فقه مقارنه‌اى آن است که در آن مؤلف به طرق و دلایل متعدد حجیت اجماع امامیّه را اثبات نموده است که در صفحات 19 تا 29 (چاپ کتابخانه آیةاللّه‌العظمى مرعشى) به خوبى مشهود است.

ایشان در صفحه 29 کتاب در مورد اجماع امامیّه مى‌نویسد: فکیف یتحقق الإجماع مع مخالفتهم و الإمامیّة أعرف بمذاهب أهل البیت... إذا تقرر هذا فنقول: إذا حصل فعل أو اعتقاد یتفق علیه الإمامیّة و السنة بأجمعهم، وجب المصیر إلیه و تعیّن التعویل علیه، و لا یجوز مخالفته إجماعاً لان یقین البرائة یحصل به و لا یجوز العدول عند إلى ما یخالف مذهب الإمامیّة.

چاپ‌هاى السعدیه

1. چاپ سنگى در ضمن کتاب «کلمات المحققین» در سال 1315ق؛

2. چاپ نجف در سال 1395ق؛

3. چاپ کتابخانه حضرت آیة‌اللّه‌العظمى مرعشى‌نجفى در سال 1410ق با تحقیق و تصحیح عبد‌الحسین بن محمد‌على بقال. انتشارات دار‌الصفوة بیروت نیز این چاپ را افست کرده است.

منابع:

فقه جامع اهل‌بیت(ع) نسخه دوم؛

lib.ir‌

تهیه و تنظیم: عباس‌على‌مردى


انتهای پیام


خروج