*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٥٩٦١ ١٠:٠٥ - 1390/01/24   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 305 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 305

کشف‌الغمة از على بن عیسى اربلى (م 692ق)


اربلى نزد علماى شیعه داراى مقام رفیعى است و حتى عالم متعصبى چون فضل بن روزبهان که در رد علامه حلى کتابى نوشته است، وقتى به نام اربلى مى‌رسد، مى‌گوید: «امامیه اتفاق د‌ارند که على بن عیسى اربلى، از بزرگ‌ترین علماى آن‌هاست و آثارش هیچ‌گاه کهنه نمى‌شود. او قابل اعتماد و مورد وثوق در نقل است»

ابو‌الحسن على بن عیسى بن ابى‌الفتح اِربلى، از علماى قرن هفتم هجرى، در شهر اربل از شهرهاى شمال عراق به دنیا آمد. اربلى نزد علماى شیعه داراى مقام رفیعى است و حتى عالم متعصبى چون فضل بن روزبهان که در رد علامه حلى کتابى نوشته است، وقتى به نام اربلى مى‌رسد، مى‌گوید: «امامیه اتفاق د‌ارند که على بن عیسى اربلى، از بزرگ‌ترین علماى آن‌هاست و آثارش هیچ‌گاه کهنه نمى‌شود. او قابل اعتماد و مورد وثوق در نقل است».

از اساتید على بن عیسى اربلى مى‌توان رضى‌الدین على‌بن طاووس (م664ق)، على بن فخار، ابن‌ساعى بغدادى، ابو‌عبد‌اللّه گنجى شافعى، و شیخ رشید‌الدین محمد بن قاسم صاحب کتاب «المستغیثین بالله» را نام برد.

علامه حلى، شیخ رضى‌الدین، برادر علامه حلى و فرزندش شیخ تاج‌الدین محمد نیز از شاگردان اربلى هستند.

المقامات، دیوان اشعار ـ که مؤلف از آن در کتاب‌هاى دیگرِ خود مانند کشف‌الغمة بسیار نقل کرده - کتاب الطیف، کشف‌الغمه و ... از آثار علمى اربلى هستند. او در سال 693 هجرى‌قمرى در بغداد از دنیا رفت. قبرش چندین سال پیش در تحولات شهر بغداد خراب شد.

کشف‌الغمة فى معرفة الائمة علیهم‌السلام

این کتاب درباره فضایل و مناقب و تواریخ ائمه علیهم‌السلام است. از ویژگى‌هاى آن، نقل غالب از کتب غیر‌شیعه است؛ از جمله آن‌ها، نقل تمام دو رساله جاحظ در اوایل کتاب است. اربلى در سال 682 قمرى نوشتن این کتاب را تمام کرده است؛ تاریخ فراغت از تألیف جزء اول کتاب، سال 678هجرى است.

کشف‌الغمه بیانگر نگاه اعتدالى اربلى به تاریخ شیعه است. این کتاب نزد علما از اهمیت بالایى برخوردار است، شیخ جمال‌الدین احمد بن طاووس درباره کشف‌الغمه اشعارى سروده است که ابیات زیر از آن جمله است:

ألا قل لجامع هذا الکتاب

یمینا لقد نلت أقصى المراد

و أظهرت من فضل آل الرسول

بتألیفه ما یسوء الاعادى

مؤلف در مقدمه‌اش بر کتاب، به وصف ائمه‌اطهار علیهم‌السلام پرداخته و آنان را «راهنمایان مسلک شریعت، و پیشوایان منهج ملت» معرفى مى‌کند و مذهب ایشان را نردبانى مى‌داند «که اهل اسلام از براى نیل مطالب بر آن عروج نمایند»، و دوستى ایشان را شفاى قلب هر کسى بیان مى‌کند.  ‌سپس تصریح مى‌کند که زمانى که اهل خلاف در اخفاى محبت و اموالات ائمه مى‌کوشیدند، من بدان آشکارا تصریح کردم، «چه ایشان ـ صلى‌اللَّه‌علیهم - وسیله نجات و ذخیره باقى روز معادند؛ سلامتى من از آفات به حذاقت ایشان است... پس هر که فرمان برد ایشان را، فرمان الهى را گردن نهاده، و هر که نافرمانى کرد ایشان را، به وادى عناد و محاربه حق افتاده است». پس از بیان ویژگى‌ها و اوصاف چندى از ائمه علیهم‌السلام، درباره نگارش کتاب کشف‌الغمه مى‌گوید که دائم با خویشتن گفت‌و‌شنود مى‌کردم که مختصرى در فضایل و اخبار ایشان به نگارش در‌آورم و شمه‌اى از آثار کمال و صفات ایشان را بیان کنم، اما موانع و عوادى ایام راه نمى‌نمود به این غرض على الدوام. و دهر به تأخیر مى‌انداخت این امر را مثل تأخیر غریم و حوادث روزگار نمى‌خفت بى‌خوف و بیم تا نسیم توفیق وزیدن گرفت، و صبح تقدیر دمیدن پذیرفت؛ به الهام الهى این را از قوت به‌فعل آوردم، و در اجمال و تفصیل آن فکر خود را کار فرمودم، و امر خود را بر ختم امور متفرقه جمع نمودم، و درخواستم از حق‌تعالى که محکم سازد پشت و ازر مرا، و فرود آرد و بریزاند گناه وزر مرا...؛ پس به اجابت مقرون ساخت دعاى مرا و در حیّز قبول آورد... و سهل و آسان کرد بر من آن مرام را».

درباره شیوه نگارش خود گوید که «و التزام نمودم در غالب نقل از کتب جمهور، زیرا که آن ادعا است به تلقى قبول و موافق رأى جمیع هر‌گاه که رجوع کنند به اصول، و از جهت آن‌که حجت است وقتى که خصم برخیزد به تشیید آن، و فضیلت است آن‌گاه که مخالفت قیام نماید به اثبات و تقیید آن...».

«و نقل کرده‌ام از کتب اصحاب خود چیزى را که تعرض نکرده‌اند به آن جمهور ذکر آن‌را؛ پس به درستى که احوال پیغمبر صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم مسئله اجماع است و من ذکر کرده‌ام شمه‌اى از حالات و صفات آن حضرت از جهت تیمن و تبرک که نظر بر دیباچه این کتاب و تزیین فهرست این خطاب به بعضى از احوال او باشد صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله».

مصنف ابتدا به احوالات پیامبراکرم صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم و زندگى‌نامه آن حضرت اشاره، وسپس معصومین دیگر علیهم‌السلام را به ترتیب ذکر کرده است. در ضمن اشاره‌اى هم به حضرت خدیجه سلام‌اللّه‌علیها دارد.

وى درباره پیامبر و هر یک از ائمه، ابتدا نام و ولادت ایشان را ذکر کرده، بعد زندگى‌نامه آنان را به تفصیل نقل مى‌کند؛ پس از آن فضایل، معجزات و افتخارات آنان را بیان کرده و ذریه و اولاد و نسب‌شان را مى‌آورد.

وصایاى ائمه و جریان شهادتشان و نیز مباحثى در تسمیه امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف به اسم خاص‌شان، از مطالب این کتاب هستند.

اربلى در کشف‌الغمه از کتب بسیارى نقل کرده که اربعون حدیثا از ابو‌الفوارس محمد بن مسلم، قصیده تائیه دعبل، کتاب تاریخ‌الائمه ابو‌محمد عبد‌اللّه بن احمد بن خشاب نحوى که از آن به موالید اهل‌البیت تعبیر شده، رسالة فى اربعین حدیثا فى امر المهدى از ابو‌نعیم احمد بن عبد‌اللّه اصفهانى؛ الرضویات (صحیفه امام رضا علیه‌السلام) و رساله‌هاى ابوعثمان بن عمر جاحظ، از آن جمله هستند.

چاپ‌هاى کشف الغمه

1. تصحیح محمدباقربن محمدابراهیم خوانسارى، ناشر کربلایى محمد‌حسین تهرانى، 1294ق، تهران؛

2. تصحیح هاشم رسولى‌محلاتى، انتشارات بنى‌هاشمى در دو جلد، 1381 ق، تبریز؛

3. انتشارات دارالاضواء، با مقدمه جعفر سبحانى در سه جلد، چ دوم 1405ق (1985م)، بیروت؛

4. تحقیق على آل کوثر و على فاضلى، مجمع العالمى لاهل‌البیت علیهم‌السلام، 1426 ق، قم.

ترجمه‌ها

1. مناقب از على بن حسین زواره‌اى (قرن دهم)، تصحیح ابراهیم میانجى با مقدمه علامه شعرانى، انتشارات کتابچى، 1381ق، قم؛

2. «محراب القلوب» از على بن فیض اربلى؛

3. ترجمه‌اى از حسن‌بن حسین بیهقى سبزوارى؛

4. اکسیر التواریخ و سیر الائمة از میرزا محمد ملک‌‌الکتاب شیرازى صاحب کشف الصناعه، 1308ق (چاپ سنگى)؛

حاشیه بر کشف‌الغمه

کفعمى (م 905ق)، صاحب مصباح، بر این کتاب تعلیقاتى دارد.

تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج