*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٥٥٧٨ ١٠:٠٥ - 1389/12/05   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 301 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 301

تفسیر الصافى از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق)


محمدبن مرتضى مشهور به ملا محسن فیض‌کاشانى (1007-1091ق) پنج اثر تفسیرى دارد که تفسیر صافى مفصل‌ترین آن‌هاست. این تفسیر بیشتر بر اساس روایت و نقل نگاشته شده و به علت اختصار و جامعیت، در زمان‌هاى مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

انگیزه مؤلف

مؤلف در مقدمه تفسیر به انواع تفسیرنگارى اشاره نموده و به مفسرانى که بدون توجه به اهل‌بیت علیهم‌السلام و تعالیم آنان تفسیر نگاشته‌اند اعتراض مى‌کند. ایشان هم‌چنین از تفاسیرى سخن به میان مى‌آورد که از کاستى‌ها و ناهنجارى‌ها به‌دور نیستند؛ این‌گونه تفاسیر یا کامل نیستند، یا تفسیر تمام آیات را ندارند؛ برخى نیز سرشار از اخبار ضعیف‌اند، و در برخى دیگر روایاتى آمده، بى‌ارتباط با موضوع، بدون تدوینى شایسته و ترتیبى زیبا. افزون بر این‌ها، در این‌گونه تفاسیر، روایاتى راه یافته است، که مشتمل بر تأویلاتى است نفرت‌زا و مطالبى باطل؛ همانند نسبت عصیان و سفاهت به انبیا و بالاخره در این مجموعه‌ها، گاه روایات، به ظاهر متضادند و مفسران هیچ‌گونه تلاشى، براى رفع تضاد از این ظواهر به‌کار نبسته‌اند.

او سپس بیان مى‌کند: من تاکنون، در میان تفاسیر، با همه گستردگى تعداد آن‌ها، تفسیرى مهذب و پیراسته از ناهنجارى‌ها با بیانى کافى که تشنگان را سیراب کند، نیافته‌ام، و آرزو مى‌کند که این تفسیر، تفسیرى باشد که مطالب و روایات صحیح را از روایات کدر و ناصاف، تمیز دهد، و از دل روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام مطالب مناسب فهم اهل زمانش را، استخراج و بیان نماید و زوائد را به دور افکند تا ابهام، تضاد و تناقض که موهن روایات است، از آن‌ها زدوده شود.

شیوه تفسیرى

فیض‌کاشانى قبل از آغاز تفسیر، بعد از مقدمه‌اى، دوازده مقدمه را به عنوان مقدمات تفسیر خود ذکر مى‌کند که به تعبیر آیةاللّه معرفت در التفسیر والمفسرون، از بهترین مقدمات تفسیرى است که در ابتداى تفسیر آورده شده و مصنف، مطالب ضرورى را که هر مفسر باید بیان نماید، ذکر کرده است. مطالب مقدمات به قرار ذیل است:

مقدمه اول در فضل قرآن و وصیت به تمسک به آن از روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام؛

مقدمه دوم در بیان این‌که علم قرآن، نزد اهل‌بیت علیهم‌السلام است و ظاهر و باطن همه قرآن را آنان مى‌دانند؛

مقدمه سوم در باین این‌که کل قرآن در شأن اولیاءاللّه و دشمنان آنان وارد شده است؛

مقدمه چهارم در بیان وجوه معانى آیات از تفسیر و تأویل، ظاهر و باطن، محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ و... که بخشى از مطالب علوم قرآنى را تشکیل مى‌دهند؛

مقدمه پنجم در بیان مفهوم تفسیر به رأى و نهى از آن مى‌باشد؛

مقدمه ششم در عدم تحریف قرآن؛

مقدمه هفتم در بیان این‌که قرآن تبیان همه چیز است، و اصول معارف دینى و قواعد شرعى در آن مطرح شده است؛

مقدمه هشتم در بیان قرائت‌هاى مختلف و میزان اعتبار آن‌ها؛

مقدمه نهم در نزول دفعى و تدریجى قرآن؛

مقدمه دهم در شفاعت قرآن و ثواب تلاوت و حفظ آن؛

مقدمه یازدهم در تلاوت قرآن و آداب آن؛

مقدمه دوازدهم در بیان اصطلاحات و روشى که در تفسیر بر آن‌ها تکیه داشته است؛

طبق روش کلى که مصنف بیان کرده در تفسیر قرآن، ابتدا سوره‌ها را با نام سوره، بیان مکى یا مدنى بودن و تعداد آیات آن آغاز مى‌کند. سپس براى تفسیر آیات به سراغ آیات محکم، بعد از آن روایات کتب معتبر شیعه و پس از آن سراغ مصادر اهل‌سنت براى نقل روایات معصومین علیهم‌السلام مى‌رود. در کنار آن شأن نزول، لغت، قرائت و اعراب آیات را نیز بیان مى‌دارد، و در نهایت روایاتى در فضل سوره و ثواب قرائت آن نقل مى‌کند. روایات را با ذکر مرجع و بدون سند نقل مى‌کند. در مواردى نیز مرجع روایت را ذکر نکرده است. در بعضى موارد فقط به نقل مقطع مورد نظر بسنده کرده و از نقل بقیه روایت اجتناب کرده است. گاهى نیز به تحلیل یا جمع یا توجیه روایات مى‌پردازد.

منابع تفسیر صافى

فیض‌کاشانى در مطالب تفسیر، از تفسیر منسوب به امام حسن‌عسکرى علیه‌السلام و تفسیر بیضاوى، بسیار استفاده کرده است. در مقدمه دوازدهم مى‌گوید: در سوره بقره اغلب تفسیر ما از تفسیر منسوب به امام حسن عسکرى علیه‌السلام است؛ به همین جهت بدون ذکر نام تفسیر، روایات آن را نقل مى‌کند؛ گاهى عین عبارات تفسیر را مى‌آورد، گاهى اندکى را حذف و بقیه را مى‌آورد، و گاهى نیز نقل به معنا مى‌کند. در نقل روایات نیز از منابع تفسیرى و غیرتفسیرى متعددى استفاده کرده که بیشترین آن نقل از تفسیر قمى، تفسیر عیاشى، کافى و تفسیر مجمع‌البیان است.

حواشى

1. حاشیه ملا آقا خویى تبریزى (د 1307 ق)؛

2. حاشیه سید صدرالدین یزدى؛

3. حاشیه ملا عبدالرضا دماوندى (د 1160)؛

4. حاشیه میرزا محمدعلى طباطبایى یزدى، متخلص به وامق، در یک جلد به زبان عربى (د 1240)؛

5. حاشیه میرزا محمد تویسرکانى؛

6. حاشیه و شرح تفسیر صافى از سید عبدالاعلى سبزوارى؛

7. حاشیه مولى اسماعیل خواجویى؛ خطى و مفصل است و نسخه‌اى از آن در کتابخانه مجلس است؛

8. حاشیه دهکردى از سید ابوالقاسم حسینى.

چاپ‌هاى تفسیر صافى

1. چاپ سنگى در سال 1266 ق، تهران. این چاپ بارها در تهران، تبریز و بمبئى، افست شده است؛

2. تصحیح مرحوم علامه شعرانى و تحقیق و تعلیق آقاى میرزا حسن حسینى لواسانى؛

3. چاپ محمدحسین اعلمى در 5 جلد به قطع وزیرى، بیروت و ایران. اکثر قریب به اتفاق پاورقى‌هاى این چاپ، پاورقى‌هاى علامه شعرانى است، که بدون هیچ اشاره‌اى نقل شده‌اند.

4. تحقیق علامه سید محسن حسینى امینى در 7 مجلد، دارالکتب الاسلامیه تهران، سال 1377 شمسى.

ترجمه‌ها

1. تفسیر روان جاوید در 5 جلد از میرزا محمد ثقفى (بنا به نقل از علامه حسن حسن‌زاده آملى)؛

2. ترجمه آقایان سبحانى و محمدباقر ساعدى‌خراسانى، نشر صفا، 1405 ق، تهران (در 368 صفحه وزیرى)؛

3. «ترجمه تفسیر شریف صافى»، ترجمه عقیقى ‌بخشایشى و همکارى گروهى از فضلا، انتشارات نوید اسلام، 1385 ش، قم.

منابع:

نرم‌افزار جامع‌التفاسیر؛

سایت lib.ir‌؛

سایت ویکى‌پدیا.

تنظیم: عباس‌على مردى


انتهای پیام


خروج