*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٢٩٤٨ ١٠:٠٥ - 1389/03/29   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 274 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 274

الإیضاح از ابن شاذان (م206ق.)


ابومحمد فضل ‌بن‌ شاذان‌ بن ‌خلیل ‌اَزْدى‌ نیشابورى، از متکلمین و فقهاى شیعه از اصحاب امام جواد (امامت203-220ق‌) و امام هادى (امامت220-254ق) علیهماالسلام است.

پدرش‌ شاذان ‌بن‌ خلیل ‌از  محدّثان امامیّه به‌شمار مى‌آید. فضل مدتى‌ پس ‌از وفات‌ هارون ‌عباسى ‌(193ق) به ‌همراه‌ پدرش ‌به ‌بغداد آمد و در آن‌جا از مشایخى‌ چون‌ محمد بن‌ ابى‌عمیر (م217ق‌) بهره ‌برد و با حسن ‌بن‌ على ‌بن‌ فضّال ‌آشنا گردید. سپس ‌به‌ کوفه ‌رفت ‌و از مشایخى ‌چون ‌حسن‌بن‌محبوب‌، احمدبن‌محمد بن‌ ابى‌‌نصر، صفوان ‌بن‌یحیى‌ و نصر بن‌ مزاحم ‌منقرى‌بهره ‌جست. پس‌از چندى به ‌نیشابور بازگشت‌ و در آن‌جا اقامت‌گزید. در زمان‌ حکومت ‌عبداللّه ‌بن‌طاهر بر خراسان‌(214-230ق‌) به ‌جهت ‌تشیع‌ مورد تفتیش ‌عقاید قرار گرفت و از نیشابور نفى شد.

در زمان ‌امام‌حسن‌عسکرى(ع) (امامت254-260ق‌) ابن‌ شاذان ‌یکى‌ از معتبرترین عالمان امامى خراسان به‌شمار مى‌رفت. کشّى از ارتباط دورادور او با آن حضرت خبر داده است. ابن‌شاذان‌ در اواخر سال 259 قمرى در بستر بیمارى افتاد و در اوایل سال 260 قمرى درگذشت. مقبرة وى در نیشابور مشهور است‌.

کتابى از فضل بن شاذان به دست امام حسن عسکرى(ع) رسید. امام که کتاب را ورق مى‌زد، فرمود: «خدایش رحمت کند! اهل خراسان به منزلتش غبطه مى‌خوردند زمانى که فضل بین ایشان زندگى مى‌کرد.»

ابن‌شاذان‌به‌ عنوان ‌یک ‌راوى‌در سلسله اسناد بسیارى از احادیث ‌امامیه ‌قرار گرفته‌، و نجاشى به توثیق او تصریح کرده و کشّى در مواضع ‌بسیارى به ‌نظرات‌ و جرح و تعدیل‌هاى او دربارة محدّثان‌، استناد جسته‌است‌.

آثار

برجسته‌ترین‌ جنبة علمى شخصیت ابن‌شاذان، کلام اوست؛ چنان‌که ‌شیخ طوسى ‌از وى‌ به ‌عنوان ‌متکلمى جلیل‌القدر یاد کرده است. ابن‌شاذان به ‌عنوان یک فقیه نیز شناخته مى‌شد. محقق حلّى او را در زمرة فقیهان ‌درجة اول امامیّه شمرده است‌. آثار او را بالغ ‌بر 180 عنوان‌ دانسته‌اند که برخى از آن‌ها را که در کلام و فقه است‌، نجاشى در رجال و طوسى در فهرست آورده‌اند.

از جمله‌:

1. اثبات‌الرجة؛ منتخبى از آن به کوشش باسم موسوى در مجلة تراثنا (ش 15، قم‌، 1409ق‌) به‌ چاپ رسیده است‌؛

2. الطلاق‌؛ کلینى قطعاتى از آن‌را نقل کرده است‌؛

3. العلل‌؛ در علل‌ِ مربوط به عبادات است‌؛

4 و 5 و 6. الفرائض‌الکبیر و الفرائض‌الأوسط و الفرائض‌الصغیر؛

7. مسائل‌‌البدان‌؛ بخش‌هایى از آن‌را که استرآبادى در تأویل‌الآیات نقل کرده‌، آقاى حسن انصارى استخراج کرده و در سایت کاتبان (بررسى‌هاى تاریخى) با عنوان «پاره‌هایى از کتابى منسوب به فضل بن شاذان نیشابورى» ارائه داده است‌؛

8. یوم و لیله، که در اختیار معرفه‌الرجال (رجال کشّى) گفته ‌شده ‌به ‌نظر امام حسن عسکرى(ع) رسیده و مورد تأیید آن‌ حضرت‌ قرار گرفته ‌است‌؛

9. الإیضاح فى الردّ على سائر الفرق و ... .

الإیضاح

الإیضاح فى الرد على سائر الفرق ابن شاذان، على‌رغم شهرتش بدین صورت که چاپ شده در دست دانشمندان شیعه نبوده و علمایى چون علامه مجلسى که اهتمام داشتند از این گونه آثار نقل کنند، آن را ندیده‌اند.

موضوع کتاب محاجّه با اهل سنت و فرقه‌هاى آن درباره امامت و برخى از احکامى است که تحریف کرده‌اند. مؤلف در مقدمه با جمع‌بندى فرقه‌ها و اختلاف آرا و احکام، اهل قبله را به دو دسته تقسیم مى‌کند: دسته‌اى که جماعت نامیده شده و منتسب به سنت پیامبرند و در احکام و آرا و حلال و حرام خود اختلاف نظر دارند؛ با این حال برخى از آن‌ها شهادت بعضى دیگر را مى‌پذیرند و با آنان نماز مى‌خوانند و احادیثشان را مى‌پذیرند و...؛ دسته دوم شیعه هستند که اجماع برخلافشان کردند شهادتشان پذیرفته نمى‌شود، پشت‌سرشان نماز نشود خوانند و احادیثشان را قبول نکنند.

پس از این تقسیم‌بندى به بیان عقاید اهل سنت مى‌پردازد و سخنان جهمیه‌، معتزله‌، جبریه و اصحاب حدیث را باز گفته، آن‌گاه علماى اصحاب حدیث را برشمرده است‌.

خطبه خلیفه اول زمانى که والى شد، عزم خالد براى کشتن امیرالمؤمنین(ع)، پشیمانى خلیفه اول به هنگام مرگ از بعضى امورى که مرتکب شده بود که یکى از آن‌ها ورود به خانه فاطمه(س) است، سخن خلیفه دوم به این‌که على به خلافت شایستگى دارد، اختلاف احکام شیخین، اذان و آن‌چه خلیفه دوم از آن حذف کرد، کیفیت جمع قرآن، اختلاف خلیفه سوم و عایشه، نهى خلیفه دوم از ازدواج عجم با عرب و برترى دادن عرب بر عجم، نماز خلیفه اول با مردم در حیات رسول اللّه، نسبت‌هایى که به برخى از انبیا مى‌دهند؛ چگونگى بیعت گرفتن براى خلیفه اول، پشیمانى عبداللّه بن عمر به هنگام مرگش از عدم جهادش با فئه باغیه (همراهى نکردنش با امیرالمؤمنین (ع))، اختلاف ابن مسعود با خلیفه سوم، رجعت، نهى خلیفه دوم از متعه نساء و حج؛ نقل سخن سلمان به هنگام انحراف ماجراى خلافت و... از مطالبى هستند که در این کتاب مؤلف با استناد به سخن خود اهل سنت، با آنان محاجه کرده است.

این نکته از ویژگى‌هاى ایضاح است که مؤلف نیز بدان تصریح دارد: هر آن‌چه روایت کردم همه از روایات اهل سنت بود، نه روایات اهل بیت و علماى شیعه.

محدث ارموى، المسترشد محمد بن جریر بن رستم طبرى را مأخوذ از ایضاح ابن شاذان مى‌داند.

چاپ الإیضاح

این کتاب به کوشش جلال‌‌الدین‌ محدث‌ارموى در سال تهران‌در 1351شمسى ‌منتشر شده‌ و سپس در بیروت در 1402ق‌/1982م و 1430ق/ 2009م تجدید چاپ شده است‌.

این چاپ داراى تعلیقات فراوان و فهرست‌هاى بسیار نیکو و راهگشا براى مطالب کتاب است.

منابع:

مقدمه مرحوم محدث ارموى بر چاپ الإیضاح؛

دایرةالمعارف بزرگ اسلامى، ابن شاذان، ابومحمد، نوشته احمد پاکتچى؛

مقالات آقاى حسن انصارى

در سایت کاتبان به آدرس http://ansari.kateban.com

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج