*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > در مسیر نفر 2 


در مسیر نفر 2 شماره خبر: ٤٠٨٩٧٧ ١١:٥٦ - 1398/06/24   سیر مطالعاتی و پژوهشی در نظام آموزشی حوزه  از مقدمات تا سطوح عالی ارسال به دوست نسخه چاپي


سیر مطالعاتی و پژوهشی در نظام آموزشی حوزه از مقدمات تا سطوح عالی

نوشتاری از آیت‌الله شیخ محمد سند بحرانی


آیت‌الله سند در ماه رجب سال 1382 قمری در بحرین دیده به جهان گشود و برای تحصیلات حوزوی به عزیمت نمود. وی در دروس خارج فقه و اصول از محضر آیات عظام؛ شیخ مرتضی حائری، میرزا‌هاشم آملی، سید محمدرضا گلپایگانی، سید محمد روحانی، وحید خراسانی، میرزا جواد تبریزی و فانی اصفهانی بهره برد و بعد از 30 سال تعلیم و تعلم در حوزه علمیه قم، سال ۱۴۳۰ هجری قمری به نجف اشرف مهاجرت نمود و هم اکنون از اساتید دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه نجف اشرف می‌باشد. وی به مناسبت آغاز سال تحصیلی حوزه‌های علمیه،یاداشتی با عنوان«بایسته‌های تحصیل و تحقیق طلاب در حوزه‌های علمیه» از منظر خویش را در اختیار هفته‌نامه افق حوزه قرار داده‌اند که در ادامه می‌آید...


درس خواندن به عنوان یکی از ستون های اصلی یادگیری اصول و راهکارهایی دارد که باید فرا گرفته شود؛ لذا طلاب علوم دینی برای اینکه بهترین استفاده را از زمان ببرند و پیش رفت موثر و مطلوبی در یادگیری داشته باشند، باید نکاتی را مورد توجه قرار دهند. از جمله:

1. تعداد دروس

تعداد درسهای روزانه که در عرض هم و در یک مرحله و یک سطح ارایه میشوند، نباید کمتر از پنج درس باشد؛ و اگر بیشتر باشد، بهتر است. برای مثال، دو درس از لمعه، دو درس در موضوع اصول فقه و همچنین در دیگر درسها. البته نیاز به تنظیم وقت و برنامهریزی دارد، معمولاً وقت انسان برای بیش از این نیز وسعت دارد همانطور که امیرالمومنین علی علیه السلام فرمایشی دارند که مضمون آن چنین است که (تنظیم وقت موجب وسعت بخشیدن به آن میگردد).

2. مباحثه

مباحثه برای مطالب سخت درسها است. این امر موجب کاستن از اتلاف فرصت میشود چرا که درس یک ساعته را میتوان در نیم ساعت یا کمتر از آن مباحثه کرد.

3. تکرار

منظور از تکرار، تکرار مطالب کتابهای درسی است که با گوش دادن چند باره به وسیله سیدیهای کمک درسی صورت میگیرد؛ این کار باید به صورت و در کنار کلاس درس باشد نه به عنوان جایگزین آن یعنی این کار با هدف تقویت مواد درسی و در قالب پیش مطالعه یا مراجعه پس مطالعه بعد از حضور در درس است. این مهم را میتوان در اوقات استراحت سفر، تعطیلات هفتگی و ماهانه و فصلی و تنها با گوش دادن به صوتهای ضبط شده درسها انجام داد.

تکرار این فعالیت نیز، اشراف بر مطالب، دقت و عمق در یادگیری را به دنبال دارد، همچنانکه برخی از بزرگان آن را تجربه کردهاند.

آیتالله العظمی مرعشی نجفی رحمه الله علیه از علامه سید عبدالحسین شرفالدین رحمه الله علیهسوال کرد که رمز ابتکار و نوآوریهای شما و همچنین برتری شما در بیان فضائل و حقانیت امیرالمومنین علی علیه السلام چیست؟ به عبارت دیگر علت تاثیرپذیری کثیریاز مخاطبان از طرح مباحث شما نسبت به علمای پیش از شما چیست؟

مرحوم علامه شرفالدین رحمه الله علیه پاسخ داد: من کتاب مطول (در علم بلاغت) را 18 بار تدریس کردهام که در نتیجه مباحث مهم علم معانى و بلاغت را یکجا در مشت خودم دارم و هرگونه بخواهم از آن استفاده میکنم.

همچنین شیخ حسن حلی رحمه الله علیه نیز کفایه را شش بار تدریس نمود به گونهای که در زمان حضور در بحث نائینی، او را به دلیل قوت در بحث اصول، لسان(زبان) نائینی نامیدند.

و شیخ کاشفالغطاء قدس سره نیز کتاب شرایع را چندین بار مطالعه و تدریس نمود چنانکه شاگرد او مرحوم تنکابنی نقل میکند، زمانی که از کاشفالغطا درباره علت موفقیت و نیل به مراتب عالی در فقاهت سوال شد، پاسخ داد، من شرایع را چندین بار مطالعه و تدریس کردهام. با اینکه کتاب شرایع از دروس مقدمات به شمار میآید ولی اگر تکرار شود، در سطوح عالی قرار میگیرد و پس از آن در حد بحث خارج و اجتهاد و در نهایت اعلم در فقاهت به شمار میآید.

بسیاری دیگر هم بودهاند که به تکرار برخی از کتب و مواد درسی پرداختهاند و از همین رو به شهرت و موفقیت رسیدهاند که همگی به دلیل تکرار بوده است. نکته مهم این است که تکرار مباحث یک کتاب، تنها موجب تسلط بر مطالب همان کتاب نمیشود بلکه باعث تقویت ذهن و عقل در بقیه علوم نیز میشود.

4. خواندن روایات اهل بیت علیهم السلام

مطالعه روایات اهل بیت علیهم السلام به ویژه روایات اعتقادی مانند کتاب اصول کافی، عیون اخبار الرضا علیه السلام، بصائر الدرجات، تفسیر قمی و تفسیر عیاشی و دیگر متون روائی؛ و ضروری است که طالب علم، در کنار فقه، اصول و ادبیات عرب، فراگیری و مطالعه مباحث اعتقادی را در طول زندگی علمی خود و در مراحل مختلف، ادامه دهد.

سیره قدما این گونه بوده است که همانند قرائت قرآن، به قرائت روایات نیز میپرداختهاند. مرحوم نجاشی رحمه الله علیه میگوید: «من پیوسته به مسجد لولوی که مسجد «نفطویه نحوی» است رفت و آمد داشتم و نزد امام جماعت مسجد قرآن میآموختم، در آنجا میدیدم جماعتی از علمای شیعه کتاب کافی را بر ابوالحسن احمد بن احمد کوفی کاتب میخواندند». از این گزارش میزان اهتمام و تلاش جهت قرائت روایات و همچنین علم کلام مشخص میگردد.

5. مطالعه سیره معصومان و زندگانی علما، به ویژه بزرگان آنها و بررسی کیفیت تحصیل آنها و ویژگیهای شخصیتی آنها و اینکه چه گونه به اوج رسیدند و چه گونه به مذاهب اهل بیت علیهم السلام خدمت کردند. و علت متفاوت شدن خدمات و زحمات آنها برای مذاهب و همچنین علت تفاوت میزان درخشش آنها چه بوده است.

6. تقویت ارتباط قلبی با اهل بیت علیهم السلام و رصد کردن قوت ضعف این ارتباط قلبی با امام معصوم علیهم السلام.

7. برنامهریزی هوشمندانه

که با مراجعه به زندگانی علما از هزار سال پیش تاکنون حاصل میگردد.

8. همت عالی و بلند و اینکه نباید به کم، بسنده کرد؛ بلکه باید دائما تلاش نمود تا به بالاترین مراتب و مقامات نائل آمد مانند درجه اجتهاد و فقاهت. در روایت نیز آمده است که، قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ، ارزش هر کس به همت و تلاش اوست.

9. مطالعه روایات اخلاقی

10. هر کس بخواهد مطالعات فلسفی داشته باشد و در این زمینه، صحیح را از خطا تمییز دهد، باید در مرحله اول به قرائت روایات بپردازد. آنچنانکه از پنج تن از بزرگان حوزه و علمای بنام سوال کردهام و پاسخهای آنان تقریبا نزدیک به هم بوده است که میفرمودند: زمانی که به مطالعه و فهم روایات نپرداخته باشی، بیشک در دام انحراف گرفتار میشوی.

سیر مطالعاتی مقدماتی یا پیشنیاز در حوزههای علمیه

علم فقه: در این زمینه یا کتاب شرایع باید مطالعه شود یا رساله عملیه. و میتوان کتاب شرایع را درس گرفت و خواند و رساله عملیه را نیز شخصا مطالعه کرد. این کار، برای مرحله مقدمات، کافی و خوب است. البته گذراندن همزمان دو یا سه درس از شرایع، مانعی ندارد.

علم نحو: در این زمینه ابتدا باید قطر الندی را فرا گرفت و بعد از آن کتاب الفیه را (کتاب الفیه ابن عقیل یا الفیه ابن ناظم یا الفیه سیوطی) و سپس بابهای اول و چهارم از کتاب مغنیالبیب.

(به نظر من، مباحث ابن ناظم، مباحثی منطقی است درحالی که انتظار می رود کتابی مشتمل بر قضایای نحوی باشد. شرح سیوطی را هم بنده چندین بار برای خودم تدریس کردهام). همچنین گذراندن دو درس همزمان از قطر الندی، یکی از جزء اول و دیگری از جزء دوم، اشکالی ندارد. همچنین گذراندن جزء اول و دوم الفیه به صورت همزمان نیز ضرری ندارد و مخالفتی با تربیت آن ندارد. گذراندن همزمان سه درس از الفیه نیز ممکن است.

علم منطق: در موضوع،منطق، یا حاشیه خوانده شود یا منطق مظفر؛ و مطالعه جزء اول و دوم از منطق مظفر بهتر است. جزء سوم منطق مظفر در حد سطوح یا چیزی مابین سطوح و سطوح عالیه است. مباحث جزء سوم، عمیق است و اگر عمیقا مطالعه شود، در حد شروع درس خارج است. (بنده جزء سوم را پنج بار به صورت عمیق و با تمرکز و تاکید مطالعه کردهام).

کتاب شمسیه از درسهای مرحله سطوح است و نه مقدمات چه برسد به کتاب شرح المطامع؛ البته برای ما بین سطوح و سطوح عالیه نیز مناسب است چرا که بسیار مفید و گسترده است.

علم صرف: در این موضوع، باید شذا العرف و جزء دوم از الفیه مطالعه شود (و شرح نظام جدا عالی است و مطالعه آن هم در مقدمات و هم در سطوح ممکن است چراکه درسهای مقدمات، در سطوح عمق پیدا میکند.

علم بلاغت:برای مرحله مقدمات، کتاب «البلاغة الواضحه» یا «جواهر البلاغه» مطالعه میشود. مطالعه کتاب المختصر یا کتاب المطول نیز ضروری است که انجام این مهم در مرحله مقدمات یا سطوح، ممکن است. همچنین امکان چنین کاری هم هست که بخشی از کتاب المختصر را در مرحله مقدمات و بخشی را در سطوح بگذرانند. (ما در مرحله سطوح، شرح بر الکافیه و الوافیه را مباحثه میکردیم). مطالعه آن به همراه درس نحو و شرح ملاجامی که شرحی بر الکافیه است، نیز ممکن است. (در زمان قدیم، نحو و صرف و منطق را در مرحله سطوح نیز مطالعه میکردند و آن را به صورت عمیق تری فرا میگرفتند).

سیر مطالعاتی طلاب در مرحله سطح

فقه:بهتر است کتاب لمعه خوانده شود (میتوان دو یا سه یا چهار درس از لمعه را به صورت همزمان گذراند) و همچنین کتاب معالم الاصول یا اصول الاستباط سید علی نقی حیدری که کتابی متقن و مفید است و همچنین اصول حلقه اول را مطالعه کنید.

اصول: کتاب اصول الفقه یا قوانین الاصول و بعد از آن، اصول فقه و حلقه دوم و کتاب قوانین مطالعه گردد (بنده هم این کتاب را خواندهام چرا که در تقویت عقلی و اصولی انسان موثر است). در صورت وجود فرصت انتخاب، انتخاب یکی از گزینهها، ضروری است و مابقی مستحب و اختیاری؛ و میتوان در جلسات یکی از درسها حضور یافت و دومی را با گوش دادن به صوت درس آن را فرا گرفت.

سیر مطالعاتی طلاب درعقائد

کتاب باب حادی عشر، کتاب التجرید، کتاب بدایه الحکمه خوانده شود و کتاب القوه فی منطق و الاصول برای فهم عقاید، کمک میکند. پس از آن، برای مرحله مابین سطوح و سطوح عالیه برخی، الریاضی را مطالعه میکنند.

کتابهای کلامی:

برخی از کتب کلامی که تدریس میشوند از این قرارند:

1.کتاب حقالیقین سید عبدالله شبر رحمةالله. کتابی است مشتمل بر مباحث تدریسی مقارن و تطبیقی که شایستگی تدریس در مرحله سطوح عالیه یا شروع بحث خارج را دارد.

2.کتاب منهج الرشاد شیخ جعفر کاشفالغطا که برای مرحله بحث خارج مناسب است. کتابی است مشتمل بر مباحث مولف کتاب پیرامون توحید در عبادت و ولایت در توسل که ارائه دهنده تحلیلهای دقیق عرفانی حول توحید است.

3.پنج جلد از بحارالانوار یعنی از جلد بیست و سوم تا بیست و هفتم که مشتمل بر تمامی قواعد عمومی برای امامت است.

4.از ابتدای کتاب وافی فیض کاشانی تا جزء پنجم که یک دوره اعتقادی است، در گذشته استفاده از این کتاب، از اصول درسی حوزه علمیه تهران و اصفهان بوده است. جهت بهرهگیری در مرحله بحث خارج مناسب است و یکی از بزرگان علم فلسفه و کلام که استاد جمعی از سرشناسان فلسفه و کلام معاصر است، این کتاب را بارها تدریس مینمود.

5.کتاب احتجاج که متن درسی بوده است و جمعی از بزرگان به شرح و تدریس آن را تدریس نمودهاند.

6.کتاب توحید شیخ صدوق که طی قرون متمادی، برخی از بزرگان به شرح و تدریس آن همت گماشتهاند.

7.اصول کافی که از قرنهای گذشته، متن درسی حوزههای علمیه در موضوع اعتقادت بوده است، بسیاری از اعلام فلسفه و کلام از جمله علامه مجلسی، ملاصدرا، مولی محمد صالح مازندرانی و غیره که همگی از بزرگان علم فلسفه و کلام و عرفان و تفسیر و توحید بوده اند، جهت تدریس و شرح آن، تلاشها نمودهاند.

8.توجه و اصرار به قرائت روایات اعتقادی و تامل و تفکر در آنها و همچنین اصرار و توجه بر قرائت و تلاوت آنها ضروری است.

سیر مطالعاتی طلاب در سطوح عالیه

رسائل و کفایه: در گذشته، سبک حوزهها چنین بوده است که جزء اول و دوم کفایه خوانده میشد اما به این صورت که جزء دوم آن، بعد از رسائل خوانده میشد. یعنی جزء اول را همراه با رسائل میخواندند و سپس جزء دوم را میخواندند.

البته ممکن است بر درسهای رسائل و حلقه سوم افزوده شود (مثلاً ابتدای مباحثی همچون قطع، برائت و استصحاب از رسائل به همراه جزء اول و دوم کفایه خوانده شود).

مکاسب: در مکاسب، سه مبحث وجود دارد: محرمات، بیع و خیارات که فراگیری آنها طی پنج درس ممکن است:

مثلاً:

درس اول: المکاسب المحرمه؛

درس دوم: جزء اول بیع؛

درس سوم: جزء دوم بیع؛

درس چهارم: جزء اول خیارات؛

درس پنجم: جزء دوم خیارات تا عنوان (اما القول فی الشروط فی عرض واحد).

المنظومه: همچنین میشود کتاب المنظومه فیالمنطق را در سطوح عالیه فرا گرفت و در اعتقادات کتاب شرح تجرید و نهایة الحکمه و دیگر کتب را ادامه داد.

البته طالب علم نباید با پرداختن به این کتب از درسهای اصلی خودش باز بماند.

(از جمله سخنان مرحوم سید احمد خوانساری این است که: مطالعه شمسیه در مرحله سطوح، بسیار ضرورت دارد).

(ما در روزهای پنجشنبه و جمعه، کتاب خلاصةالحساب و الطبالقدیم و دروس تشریحالافلاک و پس از آن کتاب هیئة شغمینی و کتابٌ فی علمالعروض را مطالعه کرده و فرا میگرفتیم). در گذشته، طلاب از روزهای پنجشنبه و جمعه جهت رفع کاستیهای درسیشان بهره میگرفتند.

از جمله امور ضروری، استمرار خواندن روایات همچون تلاوت قرآن است؛ چرا که با اینکار ذهن و قلب انسان از مفاهیم حدیثی آکنده میشود. همچنین خواندن باب العشره و آداب المائده از کتاب وسائل.

(ملاحظه: اگر هر باب از کتاب وسائل، جمعآوری شود و به صورت مجزا چاپ گردد، مفید و مهم خواهد بود.

مطالعه حیات و زندگی ائمه علیهمالسلام از کتاب بحارالانوار تا مجلد مرتبط با حضرت صاحب الزمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف، در اخلاق، در تربیت و عقائد اثر بسزایی دارد و مشتمل بر فواید بسیاری است و موجب روشن شدن راه پیشروی انسان میگردد. و چه بسا از بسیاری از کتب اخلاقی برتر و بالاتر است.

(مطالعه آن در مرحله سطوح و سطوح عالیه توصیه میشود)

باز هم بر مطالعه سیره و زندگانی علما و فقها تاکید میکنیم چرا که بسیار مهم و موثر است و خلاصهای از تجربهها را به ما هدیه میدهد.

کتاب منیةالمرید واقعا کتاب ارزشمندی است چراکه ماحصل و چکیده و عصاره زندگی نویسنده آن است. این کتاب اثری مشتمل بر اسرار فقاهت و علم و نقش طالب در جامعه است.

کتاب آداب المتعلمین نیز کتابی مفید و موثر و ریزبین است و در گذشته در روزهای پنجشنبه و جمعه تدریس میشده است.

خواندن الروایات فی الاخلاق و حکم الاملی و مطالعه توام با تامل و تدبر نهجالبلاغه بسیار حائز اهمیت است.

انس با تفسیر یک امر ضروری است. اینکه طلبه بعد از تعقیبات نماز صبح، پنجاه آیه قرآن تلاوت نماید و کلمات غریب القرآن را بررسی نماید، به صورتی که هنگام قرائت از هیچ کلمهای نگذرد مگر اینکه معنا و مفهوم آن را دریابد. این پیگیری ضروری است و برای مرحله نخست جداً ضروری است. پس از آن نیز مطالعه اعراب القرآن و همچنین اسباب النزول چه از منظر شیعه و چه اهل سنت، ضروری و مهم است.

در سطوح عالیه، چند مطلب مورد توجه است:

اول: تفکیک مکاتب کلامی گوناگون و آشنایی با آنها و بررسی تطبیقی و مقارن بین این مکاتب کلامی ضروری است.

دوم: نباید تنها به فراگیری فلسفه محدود شد چرا که فلسفه مشتمل بر تمامی مباحث و ابواب اعتقادی و ابواب علم کلام نیست بلکه رابطه آنها عموم و خصوص من وجه است و در فلسفه درباره بسیاری از شبهات اصلا بحثی ارائه نشده بلکه آن شبهات در علم کلام مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. لذا در علم فلسفه، راه حلی برای آن وجود ندارد و در عوض راه حل آن در علم کلام به چشم میخورد.

اما رابطه مدارس کلامی، از نوع عموم و خصوص من وجه است. زیرا بعضی از آنها بر اختلافها تمرکز دارد، برخی بر امامت متمرکز است، برخی به توحید پرداخته است و برخی بر تبیین وحی و نبوت و ادیان و... همت گماشتهاند.

سوم: معارف به علوم متعددی تقسیم شده است. برای مثال توحید، علم مستقلی شده است که الحاد نیز ذیل آن قرار میگیرد. دیگری علم نبوت است که مواردی همچون ملل و نحل، ادیان، علوم قرآن و مباحث اعتقادی قرآن، ضمن آن قرار میگیرد. دیگری مباحث امامت است که مانند علم گونهشناسی و فرق و مذاهب، علم مستقلی است. مباحث مهدوی نیز علمی مستقل به شمار میرود.

سیره نبوی و سیره اهل بیت علیهم السلام نیز علمی مستقل است که ضروری است به شیوه اعتقادی مورد مطالعه و خوانش قرار گیرد. معاد نیز به خودی خود علمی مستقل گشته است. رجعت و برزخ و عوالم قبل از قیامت نیز به علم مستقلی تبدیل شده است و ... .

از جمله مباحثی که پیرامون علوم معارف در مرحله مقدمات باید مدنظر باشد، مباحث نظریه معرفت است که به عنوان مقدمه و شروعی است برای علم کلام و فلسفه و غیره و این علمی است که روشهای مدرسههای معرفتی صحبت میکند که بسیار حساس و قابل توجه است و بر علم اصول نیز اثر میگذرد و به نحوی این دو علم بر یکدیگر اثر گذاشته و از هم اثر میپذیرند.

چهارم: از اقدامات مهم در راستای فراگیری مباحث اعتقادی، فراگیری و مطالعه علم اخلاق و علم نفس و روح در مدرسههای مختلف کلامی است. این مهم را باید از طریق متون احادیث و آیات و با رویکردهای عقلی، فلسفی، کلامی، فقهی و عرفانی فرا گرفت.

آگاهی از نظریههای علوم جدید پیرامون علم نفس و روح که به سنجش و مقایسه مدرسههای فکری مختلف پرداخته است، نیز از اموری است که مفید واقع میگردد؛ چراکه فراگیری علم اخلاق و نفس در معارف، اثر جدی دارد و در قرآن کریم و سنت معصومان علیهم السلام حکم محور و ترازو را ایفا میکند.

پنجم: پیگیری و رصد دقیق پیشرفتها و کشفهای علوم تجربی مخصوصا فیزیک؛ چون که این امر در پیامدهای معارف، اثرگذار است.

ششم: تسلط بر فهرست کتب اعتقادی و شناخت عناوین، نامها و فصلها و بابهای آن و مقایسه منظم و سازماندهی شده بین آنها و سپس مقایسه بین آنها و فهرست کتب کلامی و همچنین سنجس و مقایسه بین آنها و فهرست کتب فلسفه و همچنین مقارنه و مقایسه آنها با فهرست کتب مدرسههای معرفتی دیگر مانند عرفان و تفسیر.

نکاتی پیرامون مباحثهها

نکته مهم و ضروری در مباحثهها این است که به جهت صرفه جویی در وقت، مباحثهها تنها برای قسمت هایی از درسها باشد که دارای پیچیدگی است و بعد از آن، جاهایی که پیچیدگی کمتری دارد. چون هرچه که مطلب پیچیده را از هم جدا کنیم، روشن تر شده و در حافظه موقت جا گرفته و سپس در حافظه بلندمدت قرار میگیرد. پس پیچیدگیهای متن، مهم است و اینگونه است که چهار درس باید در یک ساعت مباحثه شود و پس از آن باید به شروح مرتبط با متون دارای پیچیدگی، مراجعه نمود.

(سزاوار نیست وقت بسیاری برای شروح، صرف گردد بهگونهای که موجب کندی در فراگیری شود؛ ولی زمانی که علاوه بر عمق و توسعه بخشیدن، سرعت نیز داشته باشد، اشکالی در آن نیست . از قدیم چنین معروف شده است که همانگونه که سرعت بدون دقت مضر است، دقت بدون سرعت نیز مضر است. چرا که کندی موجب میشود که شما به نقطهای از متن نرسی مگر اینکه، مطالب پیش از آن را به دلیل فاصله زمانی فراموش کرده باشی و کندی در فراگیری همچنین موجب تأخیر و نیز کاهش و از دست رفتن نشاط درسی و سیر زندگی میگردد. اما سرعت متوسط، هم سرعت موفقیتآور را به همراه دارد و هم دقت سودمند میشود.)

یکی از شاگردان سید محمد روحانی رحمه الله در نجف بود که به ایشان شکایت نمود که مشارکت همزمان در دو درس، وی را به سختی انداخته است. سید محمد روحانی به او توصیه کرد که پنج یا شش درس اختیار کند؛ از توصیه سید تعجب کرد و نصیحت را قبول نکرد اما پس از تجربه کردن آن توصیه، سید او را دید که به دلیل تلاش و جدیت، شخصیت جدیدی پیدا کرده بود.

اصول مهم در برنامهریزی مطالعاتی

برنامهریزی انواع مختلفی دارد: روزانه، هفتگی، ماهانه، سالانه، چندساله.

یعنی از ابتدای مرحله مقدمات، فکر و برنامهریزی میکنم که مقدمات را در چه زمانی به پایان میرسانم؟

سپس اینکه در یک سال چه مقدار از درسها را به انجام برسانیم؟

سپس اینکه در یک ماه و در یک هفته چه میزان از درسها را انجام دهم؟

همانطور که امیرالمومنین علی علیه السلام نیز به تنظیم وقت و توسعه دادن به آن توصیه میکنند. چراکه بیبرنامگی و حاکم نبودن نظم بر وقت انسان، خودش به سیل و گردابی تبدیل شده و باعث میشود برنامهها در یکدیگر تداخل پیدا کنند و کمبود زمان را به دنبال آورد و برنامههای روزانه، هفتگی، ماهانه و سالانه و ... به بینظمی دچار کند.

تا جایی که مراجع پیشین و معاصر، به دلیل همین برنامه ریزی، زندگی شان نسبت به بقیه متمایز شده است.

همچنین از دیگر امور موثر این است که مثلاً زمانی که امر دایر شد بین خواندن کتابی به همراه استادی که در تدریس متوسط است، و بین اینکه فراگیری آن کتاب به سال بعد یا شش ماه بعد موکول شود، فراگیری آن کتاب نزد استاد متوسط بهتر است از اینکه فراگیری به تأخیر افتد.

کار دیگری که میتوان انجام داد این است که درس متوسط را با مباحثه و مطالعه حاشیههای نوشته شده بر آن کتاب، جایگزین نمود یا اینکه با همان استاد متوسط، به صورت مسئلهمحور پیش رفت که این امر، استاد را بر میانگیزاند و او را به تکاپو وا میدارد که مطالب جدید و مورد نظر را گرداوری نموده و ارائه دهد؛ چراکه درسها یک سلسله به هم پیوسته هستند که اگر در گذراندن درس اول تأخیر کنی، در درس دوم و سوم نیز تأخیر خواهی داشت. پس ضرر «دقت همراه با تأخیر»، مانند «ضرر سرعت بدون توقف» است.

با این حال راههایی جهت جایگزینی وجود دارد که ضعف را از بین میبرد و سرعت را نیز حفظ میکند. مثلاً اگر فرض کنیم که برای جزء اول یک کتاب، درس استادی ارائه نمیشود ولی برای نصف دیگرش، درسی ارائه میشود، از همان جزء دوم شروع کن و مطمئن باش که این کار موجب ضعف و پیچیدگی نمیگردد.


خروج




شنبه ١٨ مرداد ١٣٩٩
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام