*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > در محضر شیخ 


خبر, در محضر شیخ شماره خبر: ١١٤٦٤٩ ١٠:٠٥ - 1389/09/14   علی مختاریعلی مختاری ارسال به دوست نسخه چاپي


علی مختاریعلی مختاری

سفینة‌‌البحار اثر ماندگار


حاج شیخ عباس مرد تقوا و فضیلت یکی از پرکارترین و موفق‌ترین عالمان شیعی است که موانع و حوادث تلخ روزگارش نظیر خفقان سیاه ستمشاهی او را از خدمت به مکتب اسلام باز نداشت.

 وی با مسافرت‌های علمی و زیارتی مکرر به نجف اشرف و عتبات عالیات، مکه، مشهد و قم در سفر و حضر از تحصیل، تدریس، تبلیغ و تصنیف باز نماند و آغوش محدثانی چون حاج میرزا حسین نوری نورالله‌مرقده و عالمانی چون شیخ‌الشریعه اصفهانی و سید حسن صدر کاظمی قدس‌سرهما و همنشینی دوستانی چون آقابزرگ تهرانی، روح تتبع گسترده و خدمت به آثار اهل‌بیت و بزرگان تشیع را در جانش دمید.

 استاد آیة‌الله حسن‌زاده می‌فرمایند: «آن مرحوم هرچه نوشته است سودمند و به‌جاست». تلاش علمی و تالیف، وی را از موعظه و ارشاد باز نداشت بلکه ویژگی‌های آن پارسای باپروا او را سرآمد وعاظ دوران خویش کرد. به گونه‌ای که مرحوم استاد شهید مرتضی مطهری، اظهار تاسف می‌کردند که: «در عصر ما موعظه کم شده و سابقا کسانی نظیر حاج شیخ عباس قمی قدس‌سره به نصیحت و موعظه مردم می‌پرداختند و هرگاه کسی در یک مجلس ایشان حاضر می‌شد تا یک هفته حتی به فکر گناه هم نمی افتاد». جهت آگاهی از وارستگی ایشان به کتاب شیخ عباس قمی مرد تقوا و فضیلت، نوشته حضرت استاد علی دوانی و مقدمه سفینةالبحار، چاپ آستان قدس رضوی رجوع شود.

آیة‌الله سید محسن امین (ره) در معرفی محدث قمی نوشته بود: «عالم فاضل محدث واعظ عابد زاهد» 2 ، «الثقه العدل الورع الزاهد العابد»

3. علامه امینی هم این چنین آن مرحوم را یاد کرده: « هو من نوابغ الحدیث و التالیف فی القرن الحاضر، و أیادیه المشکورة علی الامة لا تخفی.

اقیانوس کبیر بحارالانوار مرحوم علامه مجلسی دریای عظیم و مواجی است که دستیابی به در و گوهرهایش نیازمند وسیله و سفینه‌ای بود. و سفینةالبحار با نامی زیبا و گویا، هم گزیده و گلچینی است از بحار و در هر باب و فصلی، مشتی نمونه خروار به دست می‌دهد و هم آدرس و ارجاع به مطالب مورد نظر در سراسر آن کتاب است.

ویژگی‌های سفینة‌البحار

1ـ موضوعات کتاب بحار به ترتیب حروف الفبا و براساس ماده و ریشه ثلاثی مجرد موضوع مرتب شده است، به نحوی که خواننده به آسانی می‌تواند به بیش از هزار و هفتصد موضوع دست یابد که طبعا هر کدام شامل مدخل‌های گوناگون و متعددی خواهد بود.

2ـ این اثر، گزیده‌ای بسیار دقیق و حساب شده از سراسر یک دائرةالمعارف بزرگ به نام بحار است، که مایه صرفه‌جویی فراوان در وقت و مانع اتلاف عمر طلاب است. مؤلف که خود استادی زبردست است، با ذوق سرشار روایی و رجالی و حسن سلیقه، بهترین‌ها را برگزیده و هر آن‌چه را آورده یک خصوصیت و ویژگی‌هایی داشته است. مثلا اگر به ماده «علم» بنگرید از باب اول کتاب العلم بحار تنها آیات آغاز و انجام باب را آورده و نوبت به احادیث که رسیده است از 122 روایت تنها دو تا را انتخاب کرده و تا باب ششم هیچ نقل نکرده و از باب ششم تنها یک آیه و باز باب هفتم را رها کرده و از باب هشتم از بین سیزده آیه یک آیه و از بین 92 روایت تنها به یکی بسنده کرده است.

معیارش در گزینش، تناسب بیشتر با عنوان باب، اتقان روایت، کوتاه و پرمحتوا بودن و... است.

3ـ یکی از امتیازات مهم سفینه آن است که مؤلف در موضوع مورد نظر به همان باب اکتفا نکرده بلکه از هر جای کتاب نکته‌ای در آن موضوع یا متناسب و مرتبط با آن یافته، همه را برگزیده و یک جا ارجاع داده است مثلا درباره حارث همدانی از هفت موضوع کتاب بحار نکته ‌آورده است.

4ـ در ایراد عناوین بحث، عنوان و تیتری را مطرح نموده که از سایر عناوین، معروف‌تر و شناخته شده‌تر باشد؛ مثلا هر جا اسم شخصی مشهور بوده، لقب یا کنیه‌اش را عنوان نکرده؛ البته از کنیه و لقب و... غافل نبوده و سعی کرده آنچه ذیل لقب و کنیه و... هست، نشانی دهد یا بیاورد. به عنوان نمونه چون کنیه حارث بن سعید معروف‌تر بوده، شرح حالش را در ذیل «ابوفراس الحمدانی» آورده و سایر موارد مثل ماده حرث را به کنیه ارجاع داده است.

5ـ عنایت کامل دارد که گاه واژه‌ای ممکن است از چند ماده مشتق شده باشد و نتیجه این شده که مطالب و موضوعات متناسبی را هم که احیانا در بحار نبوده اضافه فرموده است و از نثر و شعر و... حتی اشعار فارسی هم بهره برده است.

6ـ تحقیقات و حواشی وی در ریشه‌های لغات جلوه‌های گوناگونی دارد؛ نظیر:

الف) ارجاع به ریشه‌های متناسب و مرتبط یا مترادف که روشی پیشرفته و کارآمد است.

ب، شرح واژه‌های پیچیده و غامض و الفاظ نامانوس، به قدر لازم.

ج) برای روشن شدن ماده یا تکمیل آن، اضافاتی بیان می‌کند.

د) شرح حال اعلام و شخصیت‌ها را به اجمال یا تفصیل بیان می‌کند.

هـ) گاهی بر موضوع، پسوند و دنباله‌هایی را اضافه کرده یا از سایر مصادر ـ به جز بحار ـ نکاتی را اصطیاد و ذکر کرده است تا آنجا که رنگ موسوعه و مجموعه کاملی را به خود گرفته است.

و) از آنجا که محدث قمی خود رجالی متبحری است به ضبط تاریخ موالید و وفیات اشخاص بسیار عنایت داشته و در کنار اعداد، به حروف ابجد هم نوشته تا کمتر اشتباهی رخ دهد؛ مثلا وفات مرحوم کلینی 329 ق است ولی در نوشتن، رقم 2 و 3 که به یکدیگر شبیه هستند، خیلی اشتباه می‌شوند. ایشان با حروف ابجد و طبق حساب جمل هم همین رقم را چنین ذکر کرده است: « مات ابوجعفر الکلینی ببغداد سنه 329 شکط، سنه تناثر النجوم». 5

از مرحوم آیة‌الله‌العظمی خویی قدس‌سره پرسیدند: اگر مجموع کتابهایتان را بگیرند و بگویند فقط یک کتاب را می‌توانید بردارید، در چنین فرضی، شما چه کتابی را انتخاب می‌کنید؟

در پاسخ می‌فرمایند: سفینةالبحار را.

علامه عسکری قدس‌سره نیز می‌گفتند: «برنامه همیشگی من این است که در هر سفری دو کتاب بهمراه داشته باشم که یکی [از آنها] سفینةالبحار است.»

چاپ حاضر

از سال‌ها پیش آرزو می‌شد کتاب سفینةالبحار که با چاپی قدیمی، نامرغوب و حجری آنهم منطبق با بحارالانوار 25 جلدی و نه 110 جلدی در اختیار مردم بود ـ روزی نو شود و با چاپی نفیس، فنی، مصحح، دقیق و حروفی زیبا و چشم‌نواز عرضه شود، تا این که به اهتمام بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، مرکز پژوهش‌ها، این مهم به انجام رسید.

این کار نه‌تنها سودمند بلکه ضروری بود. و دو عامل این نیاز و ضرورت را تشدید می‌کرد:

الف) امتیازات این اثر در عرصه جهان فرهنگی معاصر، که گستردگی معارف را با ظرافت کاری و دقت و تخصصی بودن درآمیخته است.

ب) وضع بد چاپ حجری که با وجود چاپ جدید بحار می‌توان گفت دورانش سپری بلکه با پدیداری امکانات فنی جدید چاپ‌های حجری تداعی‌گر عصر حجر شده است. در این چاپ تلاش‌های فراوانی شده که برای آگاهی از آن‌ها باید به مقدمه التحقیق مراجعه شود.

 اجمالا در این تصحیح، سفینه با چاپ جدید بحار منطبق شده، علاوه بر رموز ابجدی که مایه مصونیت از اشتباه است، شماره‌های عددی نیز آورده شده، و‌آیات و کلمه‌های مشکل اعراب‌گذاری شده، از بهترین نسخه‌ها برای مقابله استفاده شده از جمله نسخی که پس از چاپ به دست مرحوم مؤلف تصحیح و تحشیه شده است.

متون روایی با بحار و مصادر بحار نیز مقابله شده و در این موارد با 3 گونه ماخذ مقابله و تصحیح شده است؛ احادیث و نقل قول‌ها علاوه بر بحار به مصادر بحار نیز ارجاع شده است.

پی‌نوشت‌ها

1 . المعجم المفهرس لالفاظ احادیث بحار‌الانوار، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ج1، ص 74ـ75.

2 . اعیان الشیعه، ج7 ص 425.

3 . اعیان الشیعه، ج3، ص 492.

4 . الغدیر، ج1، ص 157.

5 . مقدمه سفینةالبحار، ص 32ـ39.


انتهای پیام


خروج




چهارشنبه ٢٤ مهر ١٣٩٨
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام